Os últimos acontecementos relacionados con adictos ao 'mail' de traballo: pandemia e saúde xeraron un intenso debate na opinión pública. Analistas e especialistas coinciden en sinalar que nos atopamos ante un punto de inflexión que podería marcar o rumbo dos vindeiros meses.
Os detalles que saíron á luz revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. Na era dixital, conciliar o traballo coa vida familiar xa non pasa só por fichar á hora, chegar á casa para cear ou recoller os fillos no colexio; require un tipo de disciplina que, segundo as estatísticas, a maioría dos españois aínda non practican. A xornada rematou, pero aínda así non resulta doado resistir a tentación de responder a un compañeiro no grupo de WhatsApp do traballo ou deslizar o dedo para abrir ese correo electrónico que aparece na interface do teléfono móbil. Segundo os expertos, hoxe en día desconectar é unha decisión consciente, que pasa por dominar os instintos fronte a unha tecnoloxía que trata de captar a nosa atención. A falta de termos mellores, 'infobesidade' (exceso de información dixital) ou 'prontomanía' (necesidade de responder a unha mensaxe ao momento) son algúns dos neologismos que apareceron na linguaxe popular para describir un comportamento que ás veces roza o patolóxico. No ámbito laboral coñécese como 'hiperconectividade'. E se alguén pensa que está alleo ao problema, que siga lendo. Segundo un estudo do Foro Económico Mundial, un 10% dos traballadores revisa o seu correo corporativo de forma compulsiva e outro 10% faino polo menos unha vez por hora. Microsoft, pola súa banda —e ninguén ten mellor información—, asegura que tres de cada dez consultan a bandexa de entrada pasadas as 22.00 horas. É máis, nun estudo recente a tecnolóxica estadounidense afirmou que actualmente hai tres picos de traballo 'online': a media mañá, a primeira hora da tarde e, cousa estraña, antes de deitarse. E hai máis. Segundo unha enquisa elaborada polo portal de emprego Infojobs, un 73% dos empregados españois responde chamadas, mensaxes de WhatsApp ou correos electrónicos fóra do traballo, e segundo Adecco fano seis de cada dez. As estatísticas oficiais aínda non recollen datos sobre este fenómeno —nin o Instituto Nacional de Estatística nin a Seguridade Social—, pero os que xa existen apuntan a que se trata dun problema de saúde pública de primeira magnitude. Como explica a ABC María Jesús Otero Aparicio, que é Xefa da Unidade Técnica de Psicosocioloxía do Instituto Nacional de Seguridade e Saúde no Traballo, esta é unha das herdanzas que nos deixou a pandemia da Covid-19, pois coa irrupción do teletraballo e da man da tecnoloxía difumináronse aínda máis, se cabe, as liñas entre a vida persoal e laboral. Hai un dato que é imposible de ignorar e que a literatura científica está a explorar cada vez con maior interese, e é que nos últimos cinco anos (período 2018-2023) as baixas laborais por razóns de saúde mental disparáronse un 64%, ata acadar os 34,9 casos por cada mil traballadores (segundo cifras da mutua Umivale). É máis, se se analizan o número total de días perdidos, no mesmo período aumentaron un 88% entre os afiliados ao Réxime Xeral e un 75% entre os autónomos. É certo que dun tempo a esta parte a incidencia das incapacidades temporais aumentou en todas as categorías, pero as doenzas de orixe psicolóxica lideran o ranking; as algias (lumbalxias, cervicalxias, etc.) son a segunda patoloxía que máis medrou, pero a un ritmo moito menor (un 22% entre 2018 e 2023). Isto está detrás do crecemento exponencial da taxa de absentismo laboral, fenómeno no que o noso país supera a media da Unión Europea. Cada ano en España pérdese un 7% das horas pactadas ou, dito doutro xeito, cada día 1,5 millóns de españois faltan ao traballo —un 21% dos cales non conta con baixa médica—. Segundo as estimacións, ás empresas e ao Estado isto cústalles entre 25.000 e 37.000 millóns de euros anuais, un 3,1% do PIB. Co ánimo de desmiuzar a etioloxía do fenómeno, a firma de prestación de asistencia Vivofácil vén de publicar un informe baseado en máis de 3.000 enquisas e grupos de traballo nos que participaron 600 persoas, e os resultados son suxestivos. Tres de cada catro enquisados aseguraron que o traballo interfire na súa vida persoal e cando lles preguntaron polo principal factor que dificulta a conciliación, o 56% apuntaron á dificultade de desconexión. É máis, entre os que formaron parte dos grupos de traballo, o 90% sentíase sobrecargado a nivel mental. Con todo, o 13% dos participantes recoñeceu terse ausentado do traballo polo menos unha vez no último ano por motivos emocionais e o 36% dixo que pensara en facelo. Estes datos suscitan unha pregunta evidente: ata que punto a hiperconectividade dixital pode explicar o 'boom' do absentismo por saúde mental? Na opinión de Mar Aguilera, directora da área de investigación de Vivofácil e responsable do estudo, é evidente que hai unha correlación que é necesario seguir estudando, pois o problema podería ser maior do que inicialmente pensaron. O que máis lle sorprendeu a esta experta ao realizar as enquisas foi descubrir que o fenómeno non afecta unicamente a empregados de oficina. Tamén as caixeiras de supermercado, condutores, albaneis ou limpadoras que participaron nas enquisas, cóntanos, dixeron estar enganchados a grupos de WhatsApp do traballo cos que interactuaban fóra do horario laboral. Pola súa banda, María Jesús Otero cre que urxe aplicar políticas públicas e corporativas que faciliten a desconexión, e tamén, definir ben o problema. Isto último non é sinxelo, explica esta experta, dado que a hiperconectividade se mestura con outras patoloxías que tamén se relacionan co absentismo laboral, como poden ser a ansiedade, o estrés ou a depresión, e moitas veces acentúaas. Chegados a este punto, é imposible non lembrar que desde 2018 a desconexión dixital é un dereito recoñecido legalmente a través da Lei Orgánica de Protección de Datos, que en 2021 foi complementada coa Lei do Traballo a Distancia. Concretamente, os empregados teñen dereito a non ser contactados polos seus empregadores fóra do horario de traballo e estes últimos teñen a obriga de contar cunha política interna para garantir que se cumpra esta prerrogativa. Á luz dos datos, é evidente que algo falla. O Ministerio de Traballo pretende endurecer a normativa a través do novo real decreto de rexistro horario —tras o fracaso no Congreso do proxecto de lei para a redución de xornada, no que viña incluída esa medida—, que abrirá a porta a controis dixitais dos horarios por parte da Inspección de Traballo. Non obstante, vistos os datos cabe preguntarse se a solución pasa unicamente pola vía legal. Un 20% dos enquisados por Infojobs dixeron que seguen conectados tras rematar a xornada porque senten a necesidade «de estar ao día de todo» e máis da metade, porque perciben que é a súa obriga. Volvemos ao principio: esa conduta vén imposta polo empregador ou é unha elección propia? Esta información, confirmada por fontes próximas ao desenvolvemento dos acontecementos, subliña a importancia de manter unha perspectiva informada sobre o tema.
É importante salientar que este tipo de situacións non ocorren no baleiro. Os antecedentes históricos e o contexto socioeconómico actual xogan un papel fundamental na comprensión completa destes eventos. Expertos na materia sinalaron que a converxencia de múltiples factores creou as condicións propicias para o desenvolvemento actual dos acontecementos.
Desde diferentes sectores alzáronse voces que ofrecen perspectivas variadas sobre o tema. Mentres algúns analistas manteñen unha visión optimista sobre as posibles resolucións, outros advirten sobre os desafíos que poderían xurdir a curto e medio prazo. Esta diversidade de opinións reflicte a complexidade inherente á situación.
Impacto en Galicia
Para Galicia, estas novas representan tanto oportunidades como desafíos. A economía rexional, baseada en sectores como a pesca, a industria naval e o turismo, podería verse afectada de diversas maneiras. Os empresarios galegos xa están a avaliar as posibles implicacións para as súas operacións e estratexias futuras.
Análise en Profundidade
Un exame detallado da situación revela múltiples capas de complexidade que merecen consideración. Os expertos consultados identificaron cando menos tres dimensións clave que deben terse en conta ao avaliar estes desenvolvementos.
En primeiro lugar, a dimensión económica non pode ser ignorada. Os mercados reaccionaron cunha mestura de cautela e expectativa, reflectindo a incerteza inherente á situación actual. Os indicadores económicos suxiren que poderiamos estar ante un período de axustes significativos.
En segundo lugar, o aspecto social presenta os seus propios desafíos e oportunidades. A cidadanía demostrou un nivel de implicación sen precedentes, participando activamente no debate público a través de diversos canais. Esta participación cidadá é vista por moitos como un signo positivo da vitalidade democrática.
Finalmente, a dimensión institucional require especial atención. As organizacións e entidades implicadas están a traballar para coordinar as súas respostas e garantir que se manteña a estabilidade necesaria para navegar estes tempos complexos.
Perspectivas Futuras
Ollando cara adiante, é evidente que os vindeiros meses serán cruciais para determinar o curso dos acontecementos. Os observadores coinciden en que estamos nun momento decisivo que podería definir tendencias a longo prazo.
A capacidade de adaptación e a flexibilidade serán elementos clave para navegar con éxito os desafíos que se aveciñan. Tanto as institucións como a cidadanía deberán manter unha actitude proactiva e estar preparadas para responder a desenvolvementos inesperados.
En última instancia, o resultado dependerá da capacidade colectiva para traballar cara a solucións construtivas que beneficien ao conxunto da sociedade. O diálogo, a cooperación e o compromiso co ben común serán fundamentais neste proceso.
