Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, grandes autoestradas de conectividade pisan o acelerador. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.

Os detalles que foron xurdindo revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. As tecnoloxías móbiles e a transformación dixital contribuirán con 11 billóns de dólares ao PIB mundial para 2030, preto dun 8,4% do PIB global, segundo GSMA Intelligence (Global System for Mobile Communications Association, a asociación comercial que representa a operadores de redes móbiles e a empresas do ecosistema móbil de todo o mundo). Sen dúbida, as autoestradas dixitais, telecomunicacións e datos ratifícanse como panca de desenvolvemento para a economía do século XXI, e o serán máis co desenvolvemento da comunicación cuántica, que codifica a información en estados cuánticos no canto de nos bits clásicos. Todo un desafío que require forzar a máquina para atraer e desenvolver talento dixital, en tempos nos que a voracidade do mercado fai que as institucións académicas non dean abasto para fornecer esta 'savia laboral'. De feito, o vindeiro mércores celebrarase en Madrid a segunda edición da presentación de Talent Arena, o maior evento de desenvolvedores de Europa que se celebrará durante o Mobile World Congress e que contará con directivos como o director de GSMA, John Hoffman, e responsables de empresas como HP ou Airbus para falar sobre os retos na retención e atracción de talento dixital. «A sociedade dixital (destaca Eduard Martín, director de Innovación de Mobile World Capital) constitúe unha nova era na historia da humanidade. O desenvolvemento das telecomunicacións durante o século XX e, posteriormente, da electrónica e a computación cambiaron o mundo de forma definitiva. As telecomunicacións concibidas como infraestruturas imprescindibles no noso mundo son a principal ligazón na sociedade dixital. Sen elas, invisibles aos ollos do usuario final, non serían posibles ningún dos servizos que agora nos parecen cotiáns». Como engade Martín: «Non só falamos de autoestradas que fisicamente se plasman en cables, as nosas autoestradas de datos tamén se moven no éter. As redes sen fíos deron paso a comezos do século XXI á ubicuidade dos servizos, e en definitiva a que cambiase definitivamente a maneira na que os humanos nos comunicamos». Manufactura (en Industria 4.0 e con 5.0 en primeiro tempo de saúdo), servizos financeiros, sanidade, automoción, aviación, 'smart cities' como agrupadora de servizos… todo un universo no que a nova era das telecomunicacións se desenvolve a gran velocidade, con estudos, como os de McKinsey & Company que destacan como un mundo máis conectado («máis alá de só 5G») afecta de forma directa a preto dun 80% da economía global, nunhas autoestradas nas que os datos xerados e analizados por esas redes non deixan de cotizar á alza. Con destacados avances na 'computación na beira' e na precisión 'extremo a extremo' que virou, entre aplicacións e servidores, o pasado das telecomunicacións como un enorme avance grazas á conectividade. Neste contexto, o laboratorio Nextonic (antes, 5TONIC), fundado por Telefónica e por IMDEA Networks, instituto de investigación adscrito á Comunidade de Madrid, celebrou recentemente o seu décimo aniversario, nun evento celebrado no Espazo Fundación Telefónica de Madrid. Como subliñou Cayetano Carbajo, presidente de Nextonic e director global de Core, Transporte, Innovación e Ecosistema de Telefónica, na súa presentación: «Non nos facemos unha idea dos servizos que están por vir e que terán que soportar as nosas redes». Desafío que inclúe a inmensa cantidade de 'data lakes', de datos xerados polos usuarios, dispositivos (IoT), máquinas, vehículos, redes en si, que se converteron nun activo económico (e obxecto de desexo) central, tutelados polo Regulamento de Conservación de Datos e polo Rexistro de Operadores de Telecomunicacións. A Asociación Española de Data Centers (Spain DC) demanda un ambicioso plan de investimentos en redes eléctricas (máis de 100.000 millóns de euros ata 2040) «para que a expansión de centros de datos sexa viable», mentres que goberno e CC.AA. coinciden na condición dos centros de datos como «motor da dixitalización, da soberanía dos datos e da competitividade de España en Europa. Non hai 'soberanía do dato' nun país se non hai data centers». Prevese que, con vectores como as 'autoestradas dixitais', a industria dos centros de datos de aloxamento en España pase dos 445 millóns de dólares en 2023 a 645 millóns de dólares en 2028. Arturo Azcorra, catedrático de Enxeñaría Telemática da UC3M e investigador, e ex director, de Imdea Networks, sinala, pola súa parte, a importancia de que «as startups se integren neste ecosistema no que xa destacan grandes compañías, como primeiros pasos do que, en anos, serán grandes empresas (as grandes cimentan, as pequenas dinamizan). Un esforzo colectivo esencial para poder competir con China e Estados Unidos (con menos poboación que a UE, ten un 50% máis de PIB)». Un entorno global no que Azcorra denomina a 5G como «a fábrica de servizos» e a 6G «un mundo Matrix virtualizado». Tamén desde o ámbito académico e de investigación, Mari Carmen Aguayo Torres, directora do Instituto Universitario de Investigación en Telecomunicación da Universidade de Málaga, sinala como «fomos construíndo nos últimos 100 anos o que posiblemente sexa o invento máis complexo xamais creado: unha rede de telecomunicación que cobre a Terra. Pero temos aínda moitos retos tanto na rede móbil (a futura 6G, que estamos a deseñar xa e que se completará cara ao ano 2030) como na rede fixa (baseada en fibra óptica)». Un marco no que Aguayo destaca «o uso intensivo da IA por parte dos usuarios, entendidos non só como humanos senón tamén como robots, vehículos autónomos, drons, fábricas ou dispositivos de saúde». Unha conectividade integrada, e así mesmo, reforzada en terra-ar-espazo-mar, grazas ao uso de satélites de baixa órbita e drons para resolver a atención a algunhas zonas como as marítimas e outras zonas illadas, universo no que Aguayo apunta a aspectos como «deseñar redes que 'comprendan' o tipo de tráfico, por exemplo, enviando información sobre o obxecto detectado no canto da súa imaxe completa, o que reduce o gasto enerxético». Aguayo introduce na ecuación as variables xeopolíticas: «Europa aínda mantén certa relevancia nas redes móbiles con empresas como Ericsson, aínda que decaendo en comparación con Asia. Nesta área tecnolóxica, porén, non hai ningunha empresa americana relevante. A propia xestión e optimización da rede de telecomunicación xa tira proveito dos algoritmos de intelixencia artificial. Este vai ser un eixe fundamental das melloras tecnolóxicas das redes 6G, que van ser máis abertas, e onde tanto startups como empresas pequenas poderán atopar o seu nicho». No caso do COIT (Colexio Oficial de Enxeñeiros de Telecomunicacións), Adrián Nogales, o seu director de Relacións Institucionais, lembra como «desde que, na década dos noventa do século pasado, Al Gore, vicepresidente dos Estados Unidos na administración Clinton, acuñou 'autoestradas da información' o que foi 'replicado' pola UE con 'Sociedade da Información' que abranguía máis alá das infraestruturas físicas, e nos introduciamos nos servizos avanzados dixitais, pasaron máis de trinta anos de evolución tecnolóxica». Un desempeño clave, na vertebración do territorio, aínda máis, como engade Nogales «cun esforzo investidor significativo pola iniciativa privada desde a liberalización do sector (1997)», un despregue que desde o goberno se apoia con programas como Unico. De volta á empresa, Luis Manuel Díaz de Terán, vicepresidente e director da división de telecomunicacións de Capgemini Engineering, destaca como, no caso de España, as 'autoestradas dixitais' «son claves para que a economía española poida construír modelos de negocio de plataforma». Estes modelos de negocio permiten que clientes e provedores, a través das autoestradas dixitais, compren e vendan produtos e servizos de maneira moi eficiente, xa que estas infraestruturas permiten que o incremento dos custos por engadir novos clientes e provedores sexa mínimo». E engade a súa achega ao desenvolvemento da intelixencia artificial: «Son clave para o seu desenvolvemento, tanto a que reside na nube como a que se atopa na beira da rede, o cal é fundamental para o desenvolvemento da industria 4.0». Desde DigitalES inciden, pola súa parte, na condición destas 'macrovías' «como primeiro multiplicador de produtividade en España: cobren ≥100 Mbps ao 96% dos fogares e sosteñen miles de millóns en investimento anual, nun país que destaca a cobertura de cifra no 96,45% dos fogares e no que as empresas telco investiron 6,7 mil millóns de euros en 2024 (+12,4% interanual) en redes fixas e móbiles de moi alta capacidade, con forte despregue de 5G e máis de 1,3 millóns de novos accesos FTTH (Fiber to Home) instalados». Como destaca a asociación: «O despregue das infraestruturas de conectividade en España é un esforzo multifacético que require a cooperación de diversos actores, cada un con responsabilidades específicas e un rol significativo na creación dun entorno dixital robusto, seguro e eficiente. DigitalES traballa para que as administracións (nacional, autonómica, local) colaboren co sector privado para despregar infraestruturas de forma eficiente. Non se trata só de que existan redes e autoestradas dixitais, senón que haxa redes xestionadas con visión conxunta: industria, administracións, reguladores». Como conclúen, nun escenario no que se espera que as demandas de conectividade tanto en España como no resto do mundo teñan un crecemento anual do 20-25% ata 2030, e que o consumo de datos por usuario medre na franxa do 15-20%, as 'autoestradas dixitais' deben permitir un tráfico, moi, moi denso pero, á vez, fluído: «Sen redes, non hai economía do dato nin IA». Esta información, confirmada por fontes próximas ao desenvolvemento dos acontecementos, subliña a importancia de manter unha perspectiva informada sobre o tema.

É importante destacar que este tipo de situacións non acontecen no baleiro. Os antecedentes históricos e o contexto socioeconómico actual xogan un papel fundamental na comprensión completa destes eventos. Expertos na materia sinalaron que a converxencia de múltiples factores creou as condicións propicias para o desenvolvemento actual dos acontecementos.

Desde diferentes sectores alzáronse voces que ofrecen perspectivas variadas sobre o tema. Mentres algúns analistas manteñen unha visión optimista sobre as posibles resolucións, outros advirten sobre os desafíos que poderían xurdir a curto e medio prazo. Esta diversidade de opinións reflicte a complexidade inherente á situación.

Impacto en Galicia
Para Galicia, estas novas representan tanto oportunidades como desafíos. A economía rexional, baseada en sectores como a pesca, a industria naval e o turismo, podería verse afectada de diversas maneiras. Os empresarios galegos xa están a avaliar as posibles implicacións para as súas operacións e estratexias futuras.

Análise en Profundidade
Un exame detallado da situación revela múltiples capas de complexidade que merecen consideración. Os expertos consultados identificaron cando menos tres dimensións clave que deben terse en conta ao avaliar estes desenvolvementos.

En primeiro lugar, a dimensión económica non pode ser ignorada. Os mercados reaccionaron cunha mestura de cautela e expectativa, reflectindo a incerteza inherente á situación actual. Os indicadores económicos suxiren que poderiamos estar ante un período de axustes significativos.

En segundo lugar, o aspecto social presenta os seus propios desafíos e oportunidades. A cidadanía demostrou un nivel de implicación sen precedentes, participando activamente no debate público a través de diversos canais. Esta participación cidadá é vista por moitos como un signo positivo da vitalidade democrática.

Finalmente, a dimensión institucional require especial atención. As organizacións e entidades implicadas están a traballar para coordinar as súas respostas e garantir que se manteña a estabilidade necesaria para navegar estes tempos complexos.

Perspectivas Futuras
Ollando cara adiante, é evidente que os vindeiros meses serán cruciais para determinar o curso dos acontecementos. Os observadores coinciden en que estamos nun momento decisivo que podería definir tendencias a longo prazo.

A capacidade de adaptación e a flexibilidade serán elementos clave para navegar con éxito os desafíos que se aveciñan. Tanto as institucións como os cidadáns deberán manter unha actitude proactiva e estar preparados para responder a desenvolvementos inesperados.

En última instancia, o resultado dependerá da capacidade colectiva para traballar cara a solucións construtivas que beneficien ao conxunto da sociedade. O diálogo, a cooperación e o compromiso co ben común serán fundamentais neste proceso.