Vigo, 24 de marzo de 2026. Nunha mañá fría e soleada no Museo MARCO, dúas internas do Centro Penitenciario de A Lama e unha alumna do Centro de Educación de Personas Adultas EPA Berbés sentáronse fronte ao público vigués para contar como é a vida cando se é muller reclusa ou migrante en Galicia. A cita, convocada pola EPAPU Nelson Mandela e organizacións educativas locais, non buscaba sensacionalismo senón provocar unha reflexión colectiva sobre maternidade, estigma e as barreiras que impiden a reinserción social.
Máis aló dos tópicos: voces que rompen o silencio
A iniciativa partiu dunha pregunta directa, lanzada por unha das internas ao comezo do coloquio: ¿que cren que pode sentir unha muller dentro da prisión? A frase, pronunciada con sinxeleza, obrigou a sala a abandonar os prexuízos habituais e a mirar a realidade desde a proximidade de quen a viviu. As asistentes describiron unha rutina que combina estudo e traballo dentro do centro penitenciario coa anguria pola separación dos fillos e as dificultades para planear un futuro fóra dos muros.
Eurídice, a moza alumna migrante que participou, explicou que para moitas mulleres como ela «ser muller migrante en España é moi difícil». A súa intervención puxo o acento na barreira do idioma e na imposibilidade práctica de ocupar certos espazos: hai sitios nos que queres estar, pero a realidade exclúeche. Engadiu, ademais, que a cor da pel segue sendo un elemento que condiciona a inclusión, un recordatorio de que a desigualdade se cruza coa etnia e a clase social.
As reclusas contaron tamén como dentro de A Lama a vida cotiá inclúe formación profesional e tarefas laborais, elementos que, en teoría, facilitan a reinserción. Con todo, subliñaron que fóra do centro esa «marca» social — a etiqueta de ter pasado pola prisión — convértese nun lastre que complica o acceso ao emprego e ás redes de apoio. «Ao saír da prisión xa levamos unha marca. Temos que loitar moito máis», dixeron varias delas, unha afirmación que se repite nos debates sobre xustiza restauradora en toda España.
Maternidade, estigma e a dobre penalización
A maternidade emerxeu como o tema máis cargado de dor. Para quen son nais, o castigo non remata coa condena: a imposibilidade de acompañar o crecemento dos fillos e de tomar decisións cotiás lles provoca un sufrimento que, segundo explicaron, comparten e senten as súas compañeiras nos módulos. Unha das internas describiu o «máis duro de todo»: ver como a vida dos fillos segue sen elas. En paralelo, Eurídice relatou que, por ser nai, estudar e traballar é practicamente inviable cando faltan apoios de coidado infantil.
En Galicia, onde a demografía e a dispersión rural xa complican a conciliación, a situación agrávase para as mulleres en contextos de vulnerabilidade. Os datos sobre emprego feminino e as políticas de conciliación na comunidade amosan déficits que afectan especialmente a migrantes e a exreclusas. Posta en perspectiva, a experiencia contada no MARCO evidencia que as medidas de reinserción deben incorporar servizos de atención á parentalidade, formación adaptada e, sobre todo, a coordinación con recursos municipais para que as barreiras lóxísticas non convertan a vontade de reconstruír a vida nun obxectivo inalcanzable.
O estigma que acompaña ás reclusas e ás mulleres migrantes ten tamén consecuencias prácticas: discriminación á hora de alugar unha vivenda, desconfianza por parte dos empregadores e unha sensación de soidade social que moitas veces ven acompañada de problemas de saúde mental. Por iso, as participantes mencionaron como clave o apoio da comunidade educativa, a familia e as compañeiras de módulo. Nomes propios de programas locais, como a Biblioteca Empatía que ten traballado con reclu
