O presidente Pedro Sánchez anunciou este mércores en Madrid durante a inauguración do I Foro contra o Odio un proxecto para rastrexar a chamada «huella del odio» en Internet co obxectivo de medir e nomear públicamente a responsabilidade das plataformas na difusión de contidos polarizadores. A iniciativa, bautizada como HODIO (Huella del Odio y la Polarización), prevé analizar a presenza de mensaxes de odio e elaborar un ranking público que esixa contas ás empresas tecnolóxicas. O anuncio encendeu as alarmas entre avogados especializados en dereito dixital e liberdade de expresión, que afirman que a proposta por agora carece dun texto normativo que delimite o seu alcance. Os expertos advirten de riscos de censura, arbitrariedade e posible vulneración de dereitos fundamentais se o Goberno asume a definición e o control deses indicadores.
Na súa intervención, o presidente comparou a medición do odio coa pegada de carbono, unha metáfora que, segundo o Executivo, permitiría cuantificar e xestionar o impacto da actividade en liña sobre a cohesión social. O plan contempla a creación de estatísticas e listaxes públicas que identifiquen ás plataformas con maior capacidade de amplificar discursos polarizadores, co propósito de obrigalas a «rendir contas». Non obstante, as promesas sobre liña dura non veñen acompañadas dunha proposta lexislativa concreta que explique metodoloxía, criterios, órganos responsables nin garantías procesais.
A ausencia dun marco legal detallado é un dos principais reproches de xuristas e organizacións que defenden a liberdade de expresión. Temen que conceptos amplos como «odio» ou «polarización» se utilicen sen definicións claras, o que abriría a porta á eliminación de contidos lexítimos e ao silenciamento de críticas incómodas para o poder. Ademais, alertan do perigo de que a medida se converta nun instrumento de presión sobre as plataformas sen os controis xudiciais ou independentes necesarios para supervisar decisións que afectan dereitos fundamentais.
O artigo 510 do Código Penal tipifica determinados delitos de odio centrados na incitación á violencia ou á discriminación contra colectivos, pero a delimitación entre delito e opinión merece un análise coidadoso, subliñan os expertos. Organizacións internacionais como Article 19 denunciaron en ocasións que certas definicións de «odio» poden ser excesivamente amplas e facilitar intervencións desproporcionadas. A cuestión central, din os xuristas, é quen decide que mensaxes deben ser etiquetados e sancionados: se o Executivo, un órgano independente ou os propios provedores de servizos.
Joan Barata, do Center for Law, Democracy and Society da Queen Mary University de Londres, critica abertamente a comparación entre contaminación e liberdade de expresión e advirte das consecuencias autoritarias desa lóxica. Barata sostén que equiparar a expresión de ideas cun dano medioambiental simplifica debates complexos e pode xustificar monitorizacións masivas. Moitas manifestacións que resultan ofensivas ou perturbadoras están protexidas polas normas sobre liberdade de expresión e suprimilas, máis aló dos supostos penalmente tipificados, non é a solución.
Outro dos xuristas consultados, o avogado experto en dereito dixital Borja Adsuara, lembra que o simple feito de «odiar» ou expresar unha idea odiosa non constitúe necesariamente un delito e alerta sobre o risco de criminalizar opinións. O Tribunal Europeo dos Dereitos Humanos reiterou que a protección da liberdade de expresión ampara tamén aquelas ideas que poden chocar, inquietar ou molestar, porque son parte do debate democrático. Adsuara considera que sen salvagardas claras e procedementos xudiciais, a ferramenta podería exercer un efecto disuasorio sobre a participación pública nas redes.
Alén das consideracións xurídicas, hai dúbidas técnicas sobre como se mediría esa pegada do odio. Expertos en privacidade e tecnoloxía lembran as limitacións dos algoritmos, a taxa de falsos positivos e negativos e o sesgo inherente a modelos que pretenden identificar contidos daniños. A recollida e tratamento de datos a gran escala tamén suscita preguntas sobre a protección da privacidade dos usuarios e a transparencia dos criterios utilizados, especialmente se se van publicar rankings que poidan estigmatizar empresas ou comunidades.
O anuncio do Goberno chega nun contexto de crecente preocupación pola polarización nas redes, pero tamén de advertencias sobre a necesidade de mecanismos que garantan a proporcionalidade e a supervisión independente. Avogados e organizacións civís piden que calquera iniciativa conte cunha regulación clara, control xudicial e participación de expertos independentes antes de pór en marcha medidas que afecten dereitos fundamentais. O debate, que comezou no foro de Madrid, promete continuar mentres o Executivo non aporte o texto legal que aclare metodoloxías, responsabilidades e límites.
