Cintia Folgueira, investigadora lucense vinculada ao IDIS e profesora asociada da USC, figura entre os autores dun traballo do Centro Nacional de Investigaciones Oncológicas (CNIO) que se publicou o 12 de marzo de 2026 na revista Science e que relaciona o inicio da puberdade coa acción de células do sistema inmunitario no cerebro. O estudo, realizado con modelos animais, identifica á microglía e á proteína RANK como elementos que participan no desencadeamento do eixo hipotálamo-hipófise-gonadal, o circuito que pon en marcha a maduración sexual. A investigación propón unha nova lectura dos mecanismos que regulan a fertilidade e abre vías para entender alteracións do desenvolvemento puberal.
A publicación explica que a sinal que inicia a puberdade parte no hipotálamo, onde neuronas especializadas liberan factores que activan a hipófise e, en cascada, as hormonas que inducen a maduración de ovarios e testículos. Ata agora, ese proceso atribuíase principalmente a interaccións neuronais e endócrinas; con todo, os resultados do CNIO amosan que a microglía —as células inmunitarias residentes do sistema nervioso— intervén no control desas neuronas. Ademais, a investigación sitúa a RANK, unha proteína coñecida polo seu papel na remodelación ósea e no desenvolvemento das glándulas mamarias, como un vínculo molecular relevante nese diálogo.
A microglía actúa habitualmente como defensora do tecido cerebral, limpando residuos e modulando respostas inflamatorias, pero este traballo atribúelle tamén unha función reguladora sobre circuítos reprodutivos. A implicación de RANK engade un compoñente sorprendente, dado que esa proteína xa fora relacionada con procesos oncolóxicos e co desenvolvemento mamario en investigacións previas. A presenza conxunta destas pezas suxire que a posta en marcha da puberdade depende dunha interacción máis complexa entre sistemas que ata agora se consideraban separados.
En declaracións recollidas polo equipo, a propia Folgueira subliña que o achado amplía a comprensión de como se regula a fertilidade e que comprender a implicación do sistema inmunitario cerebral podería explicar certos trastornos puberais. A investigadora, beneficiaria dun contrato Miguel Servet no grupo de Fisiopatoloxía Endócrina do IDIS, sinala a necesidade de explorar como estas vías poden alterarse en enfermidades e que consecuencias terán para a saúde reprodutiva a longo prazo.
O estudo foi dirixido por Eva González-Suárez, xefa do Grupo de Transformación e Metástase do CNIO, e ten como primeiro asinante a Alejandro Collado, investigador do mesmo grupo. González-Suárez, cuxa liña de traballo vinculou anteriormente a proteína RANK co cancro de mama en traballos publicados na última década, reivindica no artículo a colaboración entre disciplinas como clave para avanzar en preguntas biolóxicas complexas. A combinación de neurociencia, endocrinoloxía e inmunoloxía permitiu, segundo os autores, identificar funcións inesperadas de células e moléculas ben estudadas por separado.
Os investigadores apoiáronse en modelos animais para trazar as conexións entre microglía, RANK e as neuronas hipotalámicas implicadas na reprodución, e describen como a modulación desa interacción afecta ao momento de inicio da puberdade. Aínda que faltan estudos en humanos para confirmar a traslación clínica, o achado ofrece marcadores e dianas hipotéticas que poderían ser relevantes en trastornos como a puberdade precoz ou retrasada. Os autores chaman a profundar na vía molecular e nos factores externos que poden influír na súa activación.
Para a comunidade científica, este traballo reforza a idea de que procesos fisiolóxicos centrais, como a reprodución, están regulados por redes que integran información inmunitaria e metabólica ademais de sinais neuronais clásicas. Dende o punto de vista terapéutico, coñecer mellor o papel da microglía e de RANK podería xerar estratexias para intervir en patoloxías que afectan ao desenvolvemento sexual, aínda que os expertos advirten que calquera aplicación clínica requerirá anos de investigación adicional e validación en ensaios máis amplos.
En Lugo, a participación de Folgueira nun estudo de alto impacto internacional foi recibida con expectación por parte do ámbito académico e sanitario. A publicación en Science non só visibiliza a contribución dun equipo español a unha cuestión de alcance global, senón que tamén sitúa no mapa o labor de investigadores formados en centros galegos que colaboran con institutos nacionais. Os autores adiantan que seguirán investigando as interaccións sinaladas e que os próximos traballos buscarán esclarecer os mecanismos exactos e a súa posible tradución clínica.
