Unha economía que premia a transmisión, non a oportunidade
Durante décadas a vivenda foi, ademais dun ben de uso, o principal vehículo de acumulación do patrimonio familiar. Esa dinámica agora amósase sen disfraces: para unha parte importante da poboación moza, o acceso a unha vivenda propia depende máis do que reciba da xeración anterior ca dos seus ingresos ou do mercado laboral. O asunto deixa ao descuberto unha realidade estrutural: o sistema actual favorece a conservación do capital inmobiliario en mans de quen xa o posúen, en vez de promover mecanismos que permitan o relevo social e a mobilidade.
¿Que implica que a vivenda dependa das herdanzas?
Cando a posibilidade de converterse en propietario se vincula a recibir un legado, consolídanse desigualdades que transcenden o individual. Prodúcese unha selección por orixe: familias con inmobles transmiten vantaxes económicas e de seguridade, mentres que quen non contan con esa rede de apoio quedan excluídos de xeito case definitivo. O resultado é un mercado con barreiras de entrada moi altas, no que a propiedade deixa de ser un obxectivo accesible por mérito ou esforzo colectivo e convértese nunha sorte de premio por nacer nun determinado contorno.
¿É razoable que o acceso a unha vivenda dependa da fortuna familiar?
Consecuencias sociais e demográficas
As consecuencias non son só económicas. Cando os mozos ven postergada a súa emancipación, vense alterados os plans vitais: atraso na constitución de fogares, menor natalidade, cambios nos patróns de consumo e efectos na mobilidade laboral. As cidades, ademais, corren o risco de polarizarse: bairros consolidados manteñen pechadas as súas portas ás novas xeracións, mentres que a demanda concéntrase en áreas con menor oferta, presionando prezos e expulsando residentes de rendas medias.
Tamén se abre un debate sobre xustiza interxeracional. A herdanza non é un mecanismo distribuído equitativamente: quen non recibe bens familiares teñen menos opcións para construír patrimonio propio. Se a vivenda é o motor principal de aforro e protección fronte a vulnerabilidades, a dependencia das herdanzas perpetúa un ciclo de vantaxe e exclusión que alimenta resentimentos e fracturas sociais.
Políticas que poderían romper o círculo
Diante dese panorama, as solucións non poden limitarse a medidas puntuais. Fai falta un paquete que actúe sobre oferta, demanda e fiscalidade. No eido da oferta, a construción de vivenda asequíbel e a densificación intelixente son urxentes: facilitar terreos para vivenda protexida e axilizar permisos poden aliviar prezos a medio prazo. En paralelo, as políticas de alugamento —desde incentivos a contratos estables ata límites ao encarecemento extraordinario— aportan alternativas reais á compra.
En materia fiscal, a discusión adoita polarizarse. Por unha banda, revisar as deducións á propiedade ou establecer esquemas que fomenten a rotación de activos podería desincentivar prácticas que inmobilizan vivendas; por outra, adaptar os impostos sobre transmisións patrimoniais e herdanzas para promover a accesibilidade sen castigar as rendas medias require un deseño coidado. ¿É factible combinar gravames progresivos con incentivos á rehabilitación e posta no mercado de inmobles baleiros? Esa opción merece exploración.
Leccións comparadas e experiencias a considerar
En outros contextos europeos ensaiáronse distintos equilibrios entre mercado libre e protección social. Países cunha tradición de vivenda pública ofrecen alternativas que amortecen picos de prezos; cidades que limitaron a especulación sobre o solo urbano amosan como a intervención pública pode crear espazos de acceso. Ningún modelo é trasplantable tal cal, pero a variedade de experiencias subliña que hai alternativas.
