O Instituto Cervantes de Madrid acolle desde marzo de 2026 a mostra «Historias tecidas», unha exposición que pon en primeiro plano as voces e as memorias das mulleres dos pobos indíxenas de México a través das súas creacións téxtiles. A mostra forma parte do proxecto expositivo «A metade do mundo. A muller no México indíxena», que se desenvolve de forma conxunta en catro institucións culturais da capital española co propósito de visibilizar o papel feminino nas civilizacións orixinais. A iniciativa pretende amosar como o tecido funciona non só como artesanía, senón como linguaxe e arquivo de saberes. A apertura responde á vontade de establecer un diálogo entre o patrimonio, a arte contemporánea e as prácticas comunitarias.
No Instituto Cervantes a propuesta céntrase na dimensión narrativa do téxtil: pezas de indumentaria, obxectos de uso cotián e reproducións de figurillas e esculturas dispoñen para amosar como os motivos e as técnicas incorporan relatos familiares e colectivos. A selección inclúe préstamos e fondos procedentes do Museo Nacional de Antropología de México, que aportan exemplares representativos de distintos pobos orixinarios. O montaxe articula a mostra en torno á idea de que cada tecido é á vez soporte material e mapa simbólico. O discurso curatorial busca que o público lea as prendas como páxinas dunha historia continuada.
O proxecto global esténdese máis alá do Cervantes: o Museo Arqueológico Nacional, o Museo Nacional Thyssen-Bornemisza e a Fundación Casa de México en España acollen mostras complementarias que abordan aspectos históricos, artísticos e culturais da presenza feminina nas sociedades indíxenas. No seu conxunto, as catro sedes ofrecen múltiples lentes —arqueoloxía, arte, etnografía e creación contemporánea— para comprender a centralidade da muller na reprodución social e simbólica das súas comunidades. A coordinación entre institucións permite mostrar tanto obxectos patrimoniais como pezas en diálogo con plantexamentos museográficos actuais.
A curaduría da mostra no Instituto Cervantes corre a cargo de Karina Romero Blanco, que subliña o papel do tecido como “unha forma de memoria e comunicación interxeracional”. Romero Blanco explica que as pezas seleccionadas evidencian non só habilidade técnica senón tamén coñecementos sobre botánica, matemáticas e cosmoloxía que se transmiten por vías orais e prácticas. A comisaria optou por un percorrido que deixa falar ás propias pezas, permitindo que os motivos e os materiais revelen contextos. A súa proposta insiste no carácter híbrido de moitas prendas, resultado do encontro entre tradición e modernidade.
O itinerario da exposición está organizado en catro ámbitos temáticos que facilitan a lectura: «Vestiario feminino» examina a evolución de prendas como o huipil, o quechquémitl ou o cueitl, e como cada unha marca identidades colectivas; «Instrumentos de escritura téxtil» mostra ferramentas como o fuso e o tear de cintura, e pon de relevo o saber técnico que sustentan os tecidos; «Ensinanza e aprendizaxe» documenta a transmisión do oficio, desde as primeiras leccións impartidas por nais e avoas ata as prácticas comunitarias contemporáneas; e «Narrativa téxtil» presenta os tecidos como soportes de mitos, cosmoloxías e memorias colectivas.
A exposición remite tamén a relatos míticos que explican a orixe destas prácticas. Na tradición mexica, por exemplo, a primeira muller creada ten a misión de fiar e tecer para vestirse, unha responsabilidade que se herda ás súas descendentes; ademais, deidades asociadas ao tecido como Tlazoltéotl ou Xochiquetzal —e no mundo maia a figura de Ixchel— subliñan a vinculación entre o ritual, o estético e o cotián. Estes mitos aparecen no discurso curatorial como marcos que articulan a continuidade histórica do oficio. Así amósase que tecer non é só un traballo manual senón unha actividade con profunda raíz simbólica.
Alén do valor histórico e etnográfico, a mostra plantea a continuidade do tecido como práctica viva e en transformación. As pezas expostas revelan diálogos coa contemporaneidade: deseños que integran materiais modernos, reinterpretacións estéticas e usos urbanos que manteñen a función identitaria das prendas. A mostra evita unha lectura museográfica estática e aposta por visibilizar como estes saberes se adaptan e resisten fronte á globalización. Para moitas comunidades, o téxtil segue a ser un medio de autonomía económica e cultural.
A colaboración entre institucións españolas e mexicanas permitiu articular préstamos e facilitar contextos interpretativos que enriquecen a visita. Ademais dos obxectos, a programación complementa a mostra con actividades destinadas a profundar en técnicas e relatos, vinculando o traballo de artesás co público urbano. O proxecto, por tanto, non se limita á contemplación: busca establecer pontes entre públicos e portadores do coñecemento. Deste xeito, reforzase a idea do museo como espazo de encontro e aprendizaxe mutua.
Con «Historias tecidas», Madrid ofrece unha mirada ampla sobre a centralidade das mulleres indíxenas na conservación e transmisión de saberes. A proposta invita a recoñecer nos téxtiles non só beleza e oficio, senón instrumentos de memoria colectiva e ferramentas de resistencia cultural. Ao situar o tecido no centro do relato, a mostra contribúe a recuperar voces silenciadas e a poñer en valor prácticas que sustentan identidades comunitarias.
