Incendios forestais: Por que Galicia segue sendo tan vulnerable?

Un problema que se repite ano tras ano

O monte galego volveu sufrir unha semana negra, con varios incendios forestais que deixaron centos de hectáreas calcinadas en apenas uns días. Non se trata dun fenómeno illado nin dunha sorpresa estacional: cada ano, a chegada do bo tempo semella activar unha perigosa conta atrás para o patrimonio natural da comunidade. As cifras máis recentes amosan un novo repunte de episodios de lume, un aviso que invita a preguntarse por que Galicia segue estando tan exposta a estes riscos e que se pode facer, máis alá de sufocar as lapas cando xa é tarde.

Factores estruturais: clima, abandono e modelo forestal

Ao analizar as causas desta alta frecuencia de incendios, os expertos coinciden en sinalar a confluencia de factores estruturais que levan décadas sen resolverse. O clima atlántico, con invernos chuviosos seguidos de primaveras cada vez máis secas e cálidas, crea unha combinación explosiva nos montes galegos. A isto súmase o abandono rural: os terreos antes cultivados ou pastoreados énchense de maleza e combustible vexetal, facilitando a propagación do lume.

Ademais, o modelo de explotación forestal adoptado en boa parte de Galicia, baseado en especies de crecemento rápido como o eucalipto, foi obxecto de críticas reiteradas. Estas plantacións, que xeran importantes ingresos económicos, resultan, porén, moi inflamables e difíciles de protexer cando as condicións meteorolóxicas son adversas.

As consecuencias ambientais e sociais da perda do monte

Cada incendio supón moito máis ca a perda de árbores e vexetación: detrás das hectáreas calcinadas escóndese a destrución de hábitats, a erosión do solo e a emisión de toneladas de dióxido de carbono. Estes danos, a miúdo irreversibles, afectan non só á biodiversidade, senón tamén aos recursos hídricos e á calidade do aire das zonas rurais e urbanas próximas.

O impacto social tamén é evidente. Comunidades enteiras ven ameazados os seus medios de vida, xa sexa en forma de explotacións agrícolas, gandeiras ou forestais. O medo ao lume e a sensación de indefensión aumentan cando os incendios se suceden con tanta rapidez, poñendo a proba a capacidade de resposta das autoridades e o traballo dos equipos de extinción.

Incendios e actividade humana: unha relación complexa

Aínda que as condicións naturais favorecen a propagación do lume, non se pode ignorar o peso que ten a actividade humana na orixe de moitos destes episodios. A realización de queimas agrícolas sen as debidas precaucións, o uso neglixente do lume ou mesmo as accións deliberadas forman parte dunha realidade complexa e difícil de erradicar. A investigación e a prevención son, neste sentido, tan importantes como a extinción.

A pesar dos esforzos dos corpos de seguridade e dos servizos de emerxencia, segue existindo unha certa sensación de impunidade ante as causas humanas dos incendios. A identificación e sanción dos responsables é só unha parte da solución; a outra, quizais a máis difícil, pasa por unha cultura do respecto e da responsabilidade colectiva co entorno natural.

Cara a unha xestión forestal diferente?

A reiteración dos incendios plantexa un debate de fondo sobre o modelo de xestión dos montes galegos. É posible compatibilizar a rendibilidade económica coa sustentabilidade ambiental? Que papel deben xogar as administracións, os propietarios privados e a sociedade na protección dun recurso tan estratéxico como o bosque?