Enxeñeiros, historiadores e a Armada inauguran en Madrid unha exposición sobre o San Juan Nepomuceno para lembrar o seu papel na independencia de Estados Unidos

La Escuela Técnica Superior de Ingenieros Navales (ETSIN) de Madrid abriu o xoves 12 de marzo unha exposición dedicada ao navío San Juan Nepomuceno, peza clave en episodios da Guerra de Independencia norteamericana e protagonista da batalla de Trafalgar. A mostra, promovida por unha asociación creada co obxectivo de reconstruír o buque no futuro, busca poñer en valor a contribución española a feitos que marcaron o século XVIII. O acto reuniu enxeñeiros navais, historiadores e oficiais da Armada na sala Virgen del Carmen da Ciudad Universitaria.

O San Juan Nepomuceno chegou a Trafalgar desarbolado e gravemente ferido, tras recibir fogo de ata seis buques adversarios; nesta contenda morreron arredor de 100 mariñeiros e outros 150 resultaron feridos. Capturado pola Royal Navy, foi remolcado ata Gibraltar, onde se empregou como prisión flotante e sede de recepcións antes do seu despezamento. No camarote do comandante, o enxeñeiro e mariño Cosme Damián Churruca —ferido mortalmente por unha bala de canón—, os ingleses colocaron unha placa que obrigaba a quen entraba a descubrirse, xesto que quedou como testemuño da heroicidade allea.

A exposición, titulada «El San Juan Nepomuceno. Un navío de Guarnizo en la Independencia de los Estados Unidos», reúne maquetas, documentos, bandeiras e materiais explicativos sobre a enxeñaría naval da época. Na sala destaca unha recreación a escala do buque e a bandeira das trece colonias rebeladas, que ilustran a conexión entre a Armada española e a asistencia aos insurgentes norteamericanos. Segundo os organizadores, a mostra intenta explicar non só maniobras e combates, senón tamén o contexto científico e técnico que permitiu a España intervir naqueles eventos.

O comisario da exposición, Rodrigo Pérez, enxeñeiro naval e profesor da ETSIN, sostivo na inauguración que a mostra é «unha fiestra» a unha época na que a enxeñaría, a ciencia e a estratexia marítima confluiron para influír no rumbo da historia. O seu discurso foi lido ante alumnos, técnicos, directivos do sector e oficiais da Armada, que estiveron entre o público. Pérez subliñou a intención divulgativa do proxecto e a necesidade de recuperar a memoria naval para as novas xeracións.

A iniciativa coincide co 250 aniversario da independencia de Estados Unidos e, pese ás tensións diplomáticas actuais entre algúns líderes mundiais, a embaixada estadounidense en Madrid foi informada e os seus representantes foron convidados a visitar a exposición. Os organizadores recalcaron que o propósito da mostra é histórico e académico, non político, e que busca abrir un debate sobre as múltiples conexións transatlánticas do século XVIII.

O San Juan Nepomuceno, botado en Guarnizo, foi no seu momento un dos buques de guerra máis respectados da flota hispana, cunha historia marcada polo servizo en alta mar e pola participación en conflitos europeos e ultramarinos. O seu papel na axuda ás trece colonias adoita quedar en segundo plano fronte a episodios como Trafalgar, polo que a exposición pretende recuperar ese capítulo menos coñecido do relato naval español. Os arquivos e pezas expostas permiten seguir a traxectoria do navío desde a súa construción ata a súa captura e posterior despezamento.

Detrás da mostra figura unha asociación nacida coa ambición de reconstruír no futuro o San Juan Nepomuceno, proxecto que combina investigación histórica, enxeñaría e traballo artesanal. Os promotores explican que a reconstrucción non é só unha recreación museística, senón un esforzo por preservar técnicas e coñecementos navais tradicionais. Para iso buscan colaboración de universidades, empresas e a propia Armada, que participa con asesoramento e apoio institucional.

A figura de Churruca e a plasmación literaria do suceso nos Episodios Nacionales de Benito Pérez Galdós aparecen na exposición como elementos que trascenderon a historia militar e entraron na memoria cultural española. A tráxica morte do comandante, recollida pola literatura e agora pola museografía, serve como fío condutor para explicar o custo humano das guerras navais e a capacidade de certos episodios para permanecer na conciencia pública.

Ademais de pezas documentais, a mostra inclúe explicacións sobre técnicas de construción naval, artillaría e manobra, e propón unha lectura interdisciplinar que une historia, arquitectura naval e patrimonio. Organizadores e comisario insisten en que a exposición non só resume feitos, senón que invita a reflexionar sobre a enxeñaría como motor histórico e sobre a responsabilidade de conservar o legado marítimo. A exposición pode interesar tanto a especialistas como ao público xeral interesado na historia naval e nas conexións atlánticas do século XVIII.

Con esta iniciativa, a ETSIN e as entidades colaboradoras ofrecen unha oportunidade para revisar un capítulo complexo da historia española e a súa influencia no mundo, ao tempo que promoven un proxecto de longo alcance para rescatar e, se fose posible, reconstruír un navío que garda múltiples historias de mar, combate e memoria. A apertura da mostra reafirma o interese por integrar a investigación técnica e a divulgación histórica no espazo universitario.