As formacións da esquerda alternativa xóganse este domingo, 15 de marzo de 2026, o único escano en xogo nas Cortes de Castilla y León tras a ruptura do espazo común que presentaron na pasada lexislatura. Nunha comunidade dominada polo PP, o PSOE e Vox, que acaparan máis de setenta dos 82 escanos, IU‑Sumar e Podemos pugnan por manter presenza parlamentaria nun escenario marcado pola fragmentación territorial e pola barreira electoral provincial. A división entre ambas as candidaturas explica, en boa medida, a atención que recibe este escano, que pode marcar o futuro da representación da esquerda na rexión. O resultado, ademais, terá repercusións simbólicas para a credibilidade de cada proxecto a nivel autonómico e nacional.
O mapa político de Castilla y León apenas deixa marxe para as forzas menores: a concentración de escanos nos tres grandes partidos reduce as opcións de obtención de deputados por parte de candidaturas con porcentaxes axustadas. A peculiaridade do sistema provincial, con nove circunscricións e umbrais que sitúan a barreira de acceso arredor do 4 ou 5 por cento, favorece a quen concentre o seu voto en territorios concretos. Así, a loita non é só por cotas de voto, senón pola súa distribución xeográfica, que pode converter, ou borrar, a un partido do hemiciclo rexional. Ese condicionante explica a intensidade da campaña nas provincias concretas onde a esquerda alternativa aspirou a capitalizar apoios en 2019 e 2022.
Na anterior lexislatura a coalición de Podemos e IU conseguiu colocar un deputado nas Cortes grazas a unha candidatura que alcanzou un apoio próximo ao 5% na provincia na que obtivo representación. Aquela praza ocupouna Pablo Fernández, entón deputado por Podemos, que agora compite desde unha configuración partidaria distinta tras a escisión do espazo común. A fragmentación obrigou a ambas as formacións a repartirse o electorado que antes ía unido, co risco de que ningunha supere de novo a barreira mínima nas provincias decisivas. Esa dispersión converte cada voto nun factor determinante para o único escano en disputa.
Os sondeos difundidos durante a campaña sitúan a Podemos como o gran prexudicado pola ruptura do bloque progresista, e pronostican a posibilidade de que o partido quede fóra das Cortes da comunidade. A formación foi perdendo representación nalgunhas cámaras autonómicas nos últimos anos e chega a Castilla y León coa presión engadida de recuperar terreo que se lle foi escapando. Do seu lado, IU‑Sumar confía en captar parte do electorado descontento e na vantaxe que achega un voto máis local e consolidado nalgúns concellos. A incerteza sobre a mobilización final deixa aberta a posibilidade de sorpresas.
A campaña contou coa presenza das principais figuras nacionais para tentar inclinar a balanza: en actos recentes participaron Ione Belarra e Irene Montero xunto co candidato de Podemos‑Alianza Verde á Presidencia de la Junta, Miguel Ángel Llamas, e co coordinador xeral de Alianza Verde, Juan López de Uralde, buscando transmitir peso orgánico e reforzar a mensaxe en Valladolid. O relevo de candidaturas respecto de lexislaturas anteriores foi outro elemento da contenda: Llamas préséntase como cabeza visible dunha lista renovada mentres que a presenza de nomes coñecidos pretende reter apoios. A estratexia combinou a apelación a cuestións sociais coa crítica ao duopolio rexional.
Na práctica de campaña, Pablo Fernández foi un dos rostros máis visibles do espazo que aspira a manter representación, con numerosas visitas ás provincias e unha presenza constante en actos locais. A súa figura serviu para subliñar a continuidade do proxecto que en tempos permitiu obter o escano, e tamén para reclamar o voto útil fronte á fragmentación. Con todo, a propia dinámica electoral e a perda de apoios noutras comunidades complican a expectativa de reproducir aquel resultado. Fernández insistiu en que o voto á esquerda alternativa é necesario para contrapesar o peso dos partidos maioritarios.
A proba de fogo en Castilla y León terá lectura territorial e política: se ningunha das dúas formacións consegue o escano, a esquerda alternativa quedará aínda máis debilitada na vertebración autonómica e aumentarán as preguntas sobre a necesidade de alianzas. En cambio, un éxito, aínda que sexa por unha mínima marxe, serviría de osíxeno e argumento para soster proxectos comúns no futuro. Os recursos de campaña, a mobilización e a eficacia para transferir a marca nacional ás candidaturas locais serán factores decisivos nesas circunscricións axustadas.
A última traxectoria de Podemos nas eleccións autonómicas aporta unha nota de aviso: hai apenas un mes a formación desapareceu do Parlamento de Aragón con un 0,9% do voto pese á implicación da súa dirección na campaña, e noutras rexións a súa presenza reduciuse ou produciuse a ruptura de deputados coa executiva. Esa caída de apoios explica a aposta por mensaxes novedosas —como a regularización de migrantes que introduciu debate en mítines— e pola mobilización de figuras nacionais para frear a erosión. En Castilla y León, a contenda local mestúrase con esa dinámica nacional que condiciona expectativas e estratexias.
Calquera que sexa o resultado, a xornada servirá para medir o alcance real da fragmentación da esquerda e a súa capacidade de articulación a nivel territorial. A única bancada en disputa adquire valor simbólico e práctico: por unha banda, dita a visibilidade das forzas alternativas; por outra, contribúe a definir os equilibrios internos nos futuros debates autonómicos. As urnas deste domingo marcarán, por tanto, non só a composición das Cortes, senón tamén o relato político que ambas as formacións trasladarán ás súas bases e á dirección nacional nos próximos meses.
