Jaime Mayor Oreja, expresidente do Partido Popular no País Vasco e actual presidente da Fundación Neos, sostivo este venres en Santiago de Compostela que «Europa hoxe é irrelevante porque destrúe as súas raíces», durante a presentación do seu novo libro na sede da RSEAPS. O exdeputado europeo participou na capital galega dentro dunha xira que arrancou en Madrid co libro titulado «Una verdad incómoda», e vinculou as súas críticas á evolución política e cultural do Occidente. As súas declaracións, pronunciadas o 13 de marzo de 2026, pretenderon ofrecer unha lectura global do momento histórico e da crise de valores que, segundo el, atravesa Europa e España.
Mayor Oreja explicou que, ao seu xuízo, a Unión Europea promoveu procesos de «socialización da nada» que, na práctica, socavan as raíces culturais e nacionais dos pobos europeos. Na charla, defendeu a idea de que o proxecto comunitario perdeu a súa capacidade de defender unha identidade substancial e que, no seu lugar, impuxéronse relatos que evitan confrontar verdades incómodas. Para o político, esa tendencia compleméntase co que cualificou como unha «crise da comodidade»: sociedades que priorizan administrar benestar por riba de debater e defender principios fundacionais.
Durante a intervención tamén abordou o conflito vasco e as consecuencias políticas da violencia da ETA. Mayor Oreja sostivo que a sociedade española non derrotou plenamente o terrorismo porque, na súa opinión, o relato dominante branqueou ou reinterpretou feitos que non deben esquecerse. Afirmou que os procesos negociados con actores políticos e sociais remataron por lexitimar a quen, sen matar, conseguiu ocupar espazos de poder, e advertiu que esa dinámica pode conducir a resultados electorais impensables ata hai pouco.
Nun pasaxe especialmente controvertido, o exministro asegurou que, nun horizonte de «un ano ou ano e medio», a ETA podería gobernar no País Vasco se se manteñen as tendencias actuais. Argumentou que partidos como Bildu ou as formacións que xurdiron do independentismo vasco non son meros herdeiros políticos, senón partes dun proxecto que, dixo, xurdiu como movemento cultural e político nas décadas posteriores a 1950 e que acabou por ser unha forza con capacidade de transformación estratéxica. Estas afirmacións, presentadas como análise firme, contradín a visión de quen consideran que a violencia da ETA quedou definitivamente superada e que os cambios operados no mapa político vasco obedecen a procesos de normalización democrática.
O político tamén cuestionou a narrativa dos chamados «procesos de paz» ao sostiver que, nalgúns casos, serviron para outorgar lexitimidade a grupos radicais coa condición de que suspendesen a violencia. Segundo Mayor Oreja, esa fórmula representou un chantaxe que transformou a relación entre sociedade e terroristas: paz pública a cambio de recoñecemento político. Esta lectura recrudece o debate sobre memoria histórica, verdade e xustiza en España, e revive tópicos sobre como deben avaliarse as transicións políticas tras períodos de violencia.
Máis alá do conflito vasco, o exparlamentario abordou a dimensión cultural do que considera o declive occidental. Falou dunha «civilización do fin de semana», termo co que describiu unha actitude de confort que prioriza o consumo e a xestión do benestar por riba da defensa de valores. No seu diagnóstico, esa comodidade combínase cunha perda da orientación moral e coa aceptación de relatos que non responden a feitos concretos, o que para el constitúe un factor de descomposición social e política.
O seu paso por Santiago formou parte dunha xira na que pretende trasladar a audiencias locais unha tese crítica sobre a dirección de Europa e de España. O autor insistiu en que moitas das «verdades incómodas» que recolle no seu libro molestan a quen construíron narrativas públicas distintas ás súas, e defendeu a necesidade de reabrir debates sobre identidade, memoria e límites do poder político. Aínda que as súas afirmacións xeran polémica, Mayor Oreja reclamou a liberdade de expoñer un diagnóstico que, segundo dixo, responde á súa experiencia como parlamentario europeo e militante político.
O contido da presentación na RSEAPS e as previsións que fixo sobre o futuro político no País Vasco prometen alimentar a discusión pública en torno á memoria do terrorismo, a lexitimidade dos actores políticos xurdidos no último cuarto de século e o papel que, na súa opinión, Europa tivo nestes procesos. A xira do autor continúa aberta, e os seus próximos actos servirán para calibrar ata que punto as súas advertencias calan en distintos sectores da sociedade e da política española.
