Ourense entrou no que moitos veciños describen xa como un inverno demográfico. Entre xaneiro de 2016 e o mesmo mes de 2026 a provincia pasou de ter 7.505 nenos de ata tres anos a apenas 5.578, unha caída do 25,6% que devolve á comunidade a debates que parecían superados: peche de aulas, envellecemento acelerado e a dificultade para garantir o relevo xeracional en municipios do interior.
Retroceso na base: números que marcan aulas baleiras
Os datos do Instituto Nacional de Estatística e do Instituto Galego de Estatística non deixan lugar a eufemismos. En apenas dez anos pérdese unha cuarta parte da poboación infantil na franxa 0-3 anos, un afundimento que se traduce en menos matrículas nas gardarías e nas primeiras etapas escolares. Na cidade de Ourense a diminución tamén se nota, pero é nas comarcas rurais onde as consecuencias son máis visibles: concellos que deixaron de ter aulas de infantil completas e centros que funcionan con grupos moi reducidos.
As administracións educativas e os equipos directivos dos colexios afrontan decisións complicadas. Fontes da Delegación Provincial de Educación explican que o descenso obriga a reaxustar plantillas e a replantexar o mapa escolar, coa consiguiente preocupación pola accesibilidade das familias que viven en zonas dispersas. «Xa non falamos só de números, falamos de servizos que se desmantelan e da perda de vida social nos pobos», sinala unha responsable educativa, á espera dunha confirmación oficial con nomes propios.
A perda de aproximadamente 1.927 menores —a diferenza entre os dous censos— non é só estatística: tradúcese en comunidades con menos nenos nas prazas públicas, menos actividade en comercios locais relacionados coa infancia e presións orzamentarias para manter infraestruturas que outrora eran imprescindibles.
«É unha fractura silenciosa: cada aula que queda baleira é unha porta menos para que unha familia nova queira quedar», apuntan expertos consultados en Ourense.
Factores locais e históricos que explican a caída
As causas do descenso son múltiples e entrelazadas. O envellecemento poboacional, común a boa parte de Galicia, convive coa emigración histórica que deixou pegada en Ourense: durante décadas moitos ourensáns buscaron destino en América —Arxentina e Venezuela entre elas— e esa perda xeracional pesa aínda. A isto súmase a saída de mozos aos grandes núcleos urbanos —Vigo, A Coruña, Madrid— en busca de emprego cualificado, algo que esvaza o tramo de poboación en idade reprodutiva.
A economía local, a pesar de activos como o termalismo de As Burgas ou dun tecido empresarial pujante nalgunhas comarcas, non alcanzou a xeración de emprego que fixe ás novas familias na provincia. Tampouco foron suficientes, por agora, as políticas de incentivo da natalidade ou de conciliación para cambiar a tendencia. Neste escenario, a inmigración xogou un papel amortecedor: a chegada de familias estranxeiras e o asentamento de poboación foránea evitaron que a caída demográfica fose aínda máis pronunciada, especialmente nos núcleos urbanos onde se concentran servizos e emprego.
Repercusións en servizos e na vida comunitaria
Cando a pirámide se estreita pola base, as consecuencias chegan rápido. Os orzamentos municipais deben contemplar cada vez máis partidas para atención á dependencia e menos para políticas de mocidade por falta de demanda. Centros de saúde con menos pediatría especializada, transporte escolar que perde rendibilidade e un mercado inmobiliario con menos dinamismo para vivendas familiares son efectos que xa se constatan en varias localidades ourensás.
A educación rural, un dos piares
