O Concello de Pereiro de Aguiar abrirá este verán como casa museo a vivenda na que viviu e traballou o intelectual galego durante a súa etapa como mestre no municipio, unha rehabilitación que alcanza a súa fase final tras a compra do inmoble en 2021 e co apoio económico da Diputación de Ourense e da Xunta. A actuación inclúe unha segunda fase financiada mediante convenio coa Xunta e conta cun orzamento de 220.000 euros para completar as obras e a instalación museográfica. O obxectivo declarado polo Concello é reivindicar a figura do autor e poñer en valor a historia cultural e educativa local.
O inmoble, ubicado no lugar de Caspiñón, foi adquirido polo Concello a finais de 2021 e desde entón foi obxecto de traballos de rehabilitación para adaptalo como espazo expositivo e de memoria. A intervención persegue conservar a fisonomía da casa e ao mesmo tempo dotala dos recursos necesarios para acoller unha colección centrada na produción literaria e na actividade docente desenvolvida entre os seus muros.
A vivenda conserva un valor histórico ligado á vida profesional e familiar do escritor: alí residiron, mentres desempeñaban a docencia no municipio, Xosé Ramón Fernández-Oxea, coñecido polo seu seudónimo Ben-Cho-Shey, e a súa esposa Isabel Algarra Díaz. Foi nese fogar onde se xestou boa parte da súa obra máis coñecida, en especial a monografía titulada «Santa Marta de Moreiras. Monografía dunha parroquia ourensá», que preparou entre 1925 e 1935.
O futuro centro non se limitará a amosar exemplares e obxectos persoais; o proxecto contempla unha museografía que conecte a traxectoria intelectual do autor coa memoria do maxisterio rural galego. Segundo fontes municipais, a intención é que a casa museo funcione tamén como homenaxe á labor educativa no medio rural, poñendo en primeiro plano a relación entre ensinanza e paisaxe social que marcou a obra do autor.
A iniciativa forma parte dun plan estratéxico municipal para poñer en valor o patrimonio cultural de Pereiro de Aguiar, que concentra a súa atención en tres figuras históricas relevantes para o municipio: o Padre Feijóo, o coronel Cachamuiña e Ben-Cho-Shey. O Concello entende que a recuperación destes espazos e memorias contribúe a reforzar a identidade local e a articular ofertas culturais e turísticas complementarias na comarca.
Os traballos, segundo o Concello, atópanse na súa fase final e agora quedan por rematar os acabados interiores e a instalación dos contidos museográficos para poder recibir ao público ao longo dos meses estivais. A dispoñibilidade dos espazos e a programación inicial decidiranse unha vez conclúan estas actuacións, que inclúen medidas de accesibilidade e conservación preventiva dos fondos.
O proxecto, que recibiu apoio económico provincial e autonómico, supón unha inversión pública dirixida á rehabilitación do patrimonio inmoble e á incorporación de recursos culturais nun municipio con intención de promocionar o seu legado intelectual. Ademais da musealización, o Concello prevé actividades de difusión para escolares e visitantes que contextualicen a figura de Ben-Cho-Shey na historia literaria e educativa de Galicia.
A apertura da casa museo permitirá a quen visite Pereiro de Aguiar achegarse á biografía e á obra dun autor que articulou boa parte do seu traballo arredor do estudo da realidade parroquial e comunitaria. Para o municipio, a recuperación deste espazo de creación literaria e memoria histórica constitúe unha peza clave na súa estratexia cultural e un recurso para dinamizar a oferta patrimonial da provincia de Ourense.
