Milleiros de fieis rezan na mesquita Mosala en lembranza do defunto líder supremo de Irán Alí Jameneí. / JAIME LEÓN / EFE
Hai apenas unha semana, as rúas dos suburbios do sur de Beirut estaban cheas. As súas avenidas, interrompidas polos cascallos dalgún edificio da última ofensiva israelí, enchéronse de vida para lamentar a morte.
O pasado domingo milleiros de persoas congregáronse para chorar xuntas o asasinato do líder supremo iraniano, o aiatolá Ali Jameneí, nun ataque estadounidense-israelí contra Irán. Agora, este mesmo asasinato baleirounas, porque Hezbolá, a milicia e partido político libanés financiado por Teherán, decidiu unirse á contenda rexional lanzando foguetes contra territorio israelí en vinganza por Jameneí.
Os saloucos daquel domingo que agora queda tan afastado lamentaban a perda dun pai, dun guía espiritual.
Reaccións no Líbano e no mundo chií
"Como persoa, non significa nada para min, pero a súa morte entristeceume moito porque perdemos a Sayed Hasán [Nasrallah, o secretario xeral de Hezbolá durante 32 anos, antes do seu asasinato polo Exército israelí en setembro de 2024] e a Jameneí, os chiís perdémolos a ambos", constata Sarah Abady, unha libanesa chií no sur do Líbano, a este diario.
"Ámeso ou ódeo, foi unha figura enorme", engade desde Tiro, unha cidade costeira sometida a bombardeos continuos desde o luns. Todo o mundo musulmán chií segue conmocionado pola perda de Jameneí.
Era unha das figuras relixiosas e políticas máis prominentes para esta comunidade, a pesar das fronteiras que as separan. As accións de Hezbolá, que provocaron unha resposta militar israelí que causou máis de 210 mortos no Líbano, son mostra da súa relevancia.
O temor a que teña lugar unha reacción aínda máis ampla na rexión é cada vez máis real.
A figura de Jameneí e a súa influencia
A influencia de Jameneí, líder supremo de Irán durante 37 anos, estendíase máis alá do territorio iraniano. Para os chiítas, foi un marya taqlid, o rango máis alto na xerarquía chiíta e unha figura de imitación cuxa autoridade relixiosa superaba as fronteiras nacionais.
O seu papel como guía relixioso de primeiro nivel permitíalle establecer regras que moldeaban a vida cotiá, as oracións, a moral, os asuntos familiares e mesmo a loita contra os inimigos. Á súa vez, exercía a súa relevancia política co control do Estado, o Exército e a política exterior iranianos, pero tamén a través dos grupos revolucionarios chiítas e as súas redes de financiamento repartidas por toda a rexión no Eixo da Resistencia.
Entre eles, están algúns grupos palestinos, o libanés Hezbolá, os hutís do Iemen ou outras milicias iraquís. Hai pouco máis dun ano, perdeu ao seu fiel aliado, o presidente sirio Bashar el Asad.
Fieis na oración na mesquita Mosala pola morte do aiatolá Alí Jameneí, o venres en Teherán. / ABEDIN TAHERKENAREH / EFE
O chiísmo e o liderado relixioso
Entre o 10 e o 15% dos musulmáns de todo o mundo son chiítas. Esta seita minoritaria do islam concéntrase principalmente en Irán, Iraq, Bahréin e Acerbaixán e conta con comunidades importantes en Paquistán, Líbano e Iemen.
Aínda que comparten o Corán e outros textos relixiosos clave cos sunnitas, teñen diferentes interpretacións da historia islámica, das súas prácticas culturais e da súa comprensión da autoridade relixiosa. Os sunnitas, por exemplo, seguen unha estrutura máis descentralizada e non teñen unha figura semellante a Jameneí.
"A importancia do posto de líder supremo reside na súa combinación de tres poderes raramente unificados nunha soa persoa: lexitimidade relixiosa, liderado político e influencia rexional, o que o converteu nun actor clave nas ecuacións de Oriente Próximo", escribe o editor do xornal libanés 'An Nahar', Ghassan Hajjar.
— Editor do xornal libanés 'An Nahar'
O legado de Jameneí e o martirio
Durante os últimos anos, Jameneí capitalizou a súa relevancia no mundo chiíta. Quen foi líder supremo do réxime iraniano, "e se considera o lexítimo líder do mundo islámico, leva máis de catro décadas presentándose como un equivalente moderno do imán Alí, con crecente éxito entre un sector da poboación iraniana", escribían os investigadores do Instituto de Washington para a Política de Oriente Próximo, Saeid Golkar e Kasra Aarabi, ambos membros de Unidos en Contra dun Irán Nuclear, hai menos dun ano.
"A maquinaria propagandística de Jameneí afirma que está a emular todos os aspectos do goberno islámico de Alí, incluído o seu goberno sobre a República Islámica", alertaban. O imán Alí, primo e xenro do profeta Mahoma, foi o primeiro imán para os chiítas.
Estes paralelismos entre a personaxe que deu orixe a esta rama do islam e el mesmo transcenderon fronteiras.
O líder supremo de Irán, o aiatolá Alí Jameneí, durante unha reunión da Asemblea de Expertos en Teherán, en novembro de 2024. / DPA
A pesar da súa man dura cos iranianos, a súa violenta morte este sábado valeulle o perdón dalgúns dos seus opoñentes. "A min el non me gustaba, pero é unha gran figura para os chiítas e respecto a forma en que morreu loitando pola súa causa", defende Abady.
"Ali Jameneí morreu con dignidade, non morreu sentado sen facer nada", engade. Na crenza chiíta, o martirio significa un sacrificio inmenso, como o do imán Hussein, fillo do imán Alí e terceiro imán dos chiítas, en Karbala hai moito tempo.
Moitos ven a morte de Jameneí non como unha perda, senón como un martirio pola agresión dos Estados Unidos e Israel. "Orquestrou a súa morte", afirma Ali Alizadeh, comentarista próximo aos radicais iranianos, en The Economist.
"Temía unha morte indigna e quería que a súa morte contribuíse á guerra, en lugar de restarlle importancia", engade, en referencia á decisión de Jameneí de permanecer no seu complexo no centro de Teherán xunto á súa familia mentres caían as bombas.
— libanesa chií do sur do país
"Saben que morrerán así, que serán o branco dos EUA e de Israel", engade Abady. "Os seus inimigos pensaban que o seu falecemento podería desencadear o colapso dun réxime fráxil e ideoloxicamente desgastado, tal como sucedeu cos de Gadafi e Saddam [Hussein, o ditador i; en cambio, ao envolverse na iconografía do martirio, pode que o revivise", afirma o artigo de The Economist.
Sen dúbida, as consecuencias máis inmediatas son evidentes. Os iranianos non saíron ás rúas, tal e como lles esixían os líderes estadounidenses e israelís, e a animadversión chií cara a ambos países aumenta.
"Os sucesos actuais profundan o distanciamento cos mundos occidental e árabe, especialmente tras as reaccións iranianas ante os países do Golfo", escribe Hajjar. "O asasinato leva consigo consecuencias e repercusións políticas que illarán e cercarán aínda máis a toda unha seita, alterando a dinámica política e de seguridade rexional", engade.
