A confianza no exercicio legal e os riscos do abuso profesional

Un contexto que interpela ao sistema: a vulnerabilidade do cliente

A recente condena a un letrado en Santiago, acusado e sentenciado a varios anos de prisión por estafar a unha persoa á que representaba, pon o foco sobre unha cuestión que transcende o feito puntual e proxéctase cara ao marco xeral do exercicio profesional do dereito. Máis alá da resolución xudicial, o caso convida a reflexionar sobre o delicado equilibrio entre a confianza necesaria na relación avogado-cliente e os riscos inherentes cando esa confianza se ve traizoada.

En Galicia, como no conxunto do Estado, a avogacía segue sendo unha das profesións que maior grao de credibilidade esixe por parte dos seus clientes. As persoas que acoden a un despacho adoitan atoparse en situacións de especial vulnerabilidade: problemas legais, incerteza e mesmo, en moitos casos, dificultades económicas ou persoais. Neste contexto, a confianza depositada no profesional do dereito convértese nunha especie de “cheque en branco”, que o sistema asume que será xestionado con honestidade e rigor.

Responsabilidade ética e controis do sector xurídico

A cuestión da responsabilidade ética no sector legal non é menor. Os colexios profesionais e as institucións xudiciais insisten periodicamente na importancia de manter estándares de conduta intachables, conscientes de que cada incidente erosiona a percepción social da xustiza. Non obstante, este tipo de episodios, aínda que excepcionais, evidencian a necesidade de robustecer os mecanismos de control e supervisión internos para detectar condutas irregulares antes de que xeren danos irreparables.

Resulta pertinente preguntarse se os protocolos actuais para denunciar e previr situacións de abuso de confianza na avogacía son realmente eficaces. ¿Teñen as persoas que se senten prexudicadas pola actuación dos seus representantes legais suficiente información, apoio e protección para canalizar a súa queixa? ¿Ou o temor ao custo, ao descrédito ou á complexidade do proceso actúa como barreira, propiciando que algúns comportamentos ilícitos pasen desapercibidos ou se prolonguen no tempo?

Impacto social e percepción cidadá

Estes feitos, aínda que illados, repercuten de forma significativa na imaxe pública de toda unha profesión. Cada vez que xorde unha nova relativa a delitos cometidos por quen debería velar polo dereito e a xustiza, resquebraxa a confianza cidadá non só nos despachos, senón no sistema legal no seu conxunto. Esa desconfianza pode acabar xerando reticencia á hora de acudir á xustiza, incrementar a sensación de desprotección ou mesmo fomentar unha visión excesivamente crítica ou pesimista sobre o funcionamento das institucións.

Fronte a isto, as asociacións de usuarios e os propios colexios de avogados adoitan incidir na importancia da prevención: información transparente sobre tarifas, procedementos claros de reclamación e atención á posible existencia de situacións de abuso ou manipulación. Non hai que esquecer que a maioría dos profesionais exercen o seu labor con rigor, e que a existencia de mecanismos de control é, en última instancia, unha garantía para todas as partes implicadas.

Comparativa con outros ámbitos profesionais

A problemática do abuso de confianza non se circunscribe unicamente ao ámbito da avogacía. Outros sectores regulados, como o sanitario ou o notarial, tamén se ven ocasionalmente salpicados por episodios nos que a asimetría de información e a posición de poder acaban facilitando condutas reprobables. Porén, a particularidade do sector legal reside en que a materia prima do seu traballo é, precisamente, a salvagarda dos dereitos e o acceso á xustiza.