A Granxa Escola de Barreiros, creada por Antonio Fernández López na parroquia de Ortoá (Sarria), mantense no mercado e busca un novo propietario que reactive as súas actividades educativas e ambientais. O conxunto, que foi posto á venda en 2023 e mantén parte das súas instalacións en oferta, necesita recursos ou compromiso institucional para recuperar o pulso que lle permitiu formar xeracións de escolares. Actualmente as instalacións agardan comprador público ou privado tras unha redución do prezo que intenta facilitar a venda.
O complexo reúne ata 2.400 metros cadrados construídos e preto de 50.000 metros cadrados de terreos, segundo a documentación da oferta. Os seus orixes remontanse a 1939, cando a iniciativa se orientou a transformar a agricultura local mediante unha explotación moderna que servise de referencia. En 1948 a finca ampliou a súa función e abriu como escola primaria con orientación agrícola, consolidándose pouco a pouco como espazo de ensinanza práctica.
O proxecto naceu da aposta do seu promotor por modernizar o campo e vincular a ensinanza ao entorno rural; Fernández López era fillo de Antón de Marcos e combinou o seu perfil empresarial cun marcado interese filantrópico. A escola funcionou cun modelo pedagóxico baseado na observación dos ciclos naturais e na práctica directa en hortos e currais, unha metodoloxía adiantada para a súa época. O primeiro profesor que dirixiu a ensinanza especializada foi Avelino Pousa Antelo, figura clave nos primeiros anos do centro.
Entre as novidades técnicas que incorporou a Granxa Escola estivo a instalación dunha estación meteorolóxica, impulsada polo químico Valentín Sobrini en 1943, que comezou a tomar datos en outubro dese ano. Esa infraestrutura permitiu integrar a observación climática na programación didáctica e contribuíu á idea dunha ensinanza vinculada ao coñecemento científico do medio. Os hortos escolares e a formación do profesorado foron outras apostas constantes que caracterizaron a actividade do centro.
Ata a chegada da pandemia, a Granxa Escola mantiña unha intensa vida educativa: cada ano a media rondaba os 50 centros escolares e recibíanse até 2.300 nenos e nenas para estancias de varios días. Os programas combinaban o traballo con animais, obradoiros de artesanía, campamentos musicais e até congresos de observadores de nubes, o que convertía o lugar nun referente da educación ambiental en Galicia. Esa variedade de actividades permitía un contacto continuado entre escolares e o entorno rural que hoxe se bota en falta.
O parón provocado polo coronavirus deixou boa parte da programación suspendida, aínda que algúns recursos mantivéronse activos en formas reducidas. A horta ecolóxica, por exemplo, seguiu producindo durante algún tempo despois nunha parcela de arredor de 4.000 metros cadrados con varios invernadoiros, ata hai pouco. Con todo, a interrupción das visitas escolares e dos campamentos representou un golpe difícil de reverter sen investimentos ou xestión específica.
En 2023 a propietaria decidiu pór o conxunto á venda e desde entón sucedéronse consultas de diversos compradores, incluídas algunhas fundacións interesadas, sen que ningunha operación se materializase na súa totalidade. Si se formalizaron vendas parciais, entre elas o inmoble coñecido como Casiña da Asunción e determinadas fincas que adquiriu un particular. O resto das instalacións continúa ofertado por 1,1 millones de euros, unha cifra inferior á inicial coa que se tenta axilizar a transacción.
O valor do conxunto non só é económico senón patrimonial e educativo: recuperalo supoñería devolver á comarca un recurso de formación ligado á modernización agraria e ao fomento do medio rural. Administracións locais, entidades sen ánimo de lucro ou inversores privados poderían reeditar usos compatibles coa ensinanza, a investigación agroecolóxica e o turismo pedagóxico. Especialistas en patrimonio rural e axentes educativos señaláron en público a oportunidade que representa deter a degradación e apostar por proxectos que consoliden emprego e actividade no contorno.
Mentres tanto, a Granxa Escola agarda unha oferta que permita restaurar a súa actividade e conservar o seu legado histórico. Veciños e antigos usuarios lembran as aulas ao aire libre e as experiencias formativas que a converteron nun referente en Galicia, e esperan que unha nova etapa poña en valor ese patrimonio. A venda pendente marcará o futuro inmediato dun equipamento que, na súa mellor época, foi exemplo de como unir educación, ciencia e vida rural.
