As escolas infantís da provincia de Ourense volveron a rexistrar un fenómeno que durante anos se daba por improbable: aulas cheas e listas de agarda en centros de 0 a 3 anos. A apertura esta semana do prazo de solicitudes para o próximo curso puxo de manifesto unha dinámica dobre: a falta de prazas públicas e a chegada de nenos fillos de familias inmigrantes, que en moitos centros supoñen xa unha parte significativa das novas matriculacións.
Centros céntricos e barriadas como O Couto, os primeiros en notar o cambio
Na escola infantil Antela, no barrio de O Couto, a entrada do centro reflicte o que ocorre en varias localidades: parques cheos de carriños e pais tramitando a documentación. Os directores consultados coinciden en que, ano tras ano, as aulas cúbrense con relativa rapidez e, nalgúns casos, quedan menores en lista de agarda. A explicación que dan non é sinxela nin única: a provincia apenas dispón de prazas para a primeira infancia —as escolas teñen capacidade para pouco máis de 1.000 usuarios— e, ao mesmo tempo, a chegada de familias procedentes doutros países provocou un incremento da demanda nas áreas urbanas.
A Consellería competente mantén aberto o proceso ata o 7 de abril, prazo no que as familias poden presentar a solicitude pola sede electrónica da Xunta ou de forma presencial nos concellos. Fontes de varios centros sinalaron que, fronte á escaseza da oferta, as solicitudes xestiónanse con prioridade segundo criterios sociais e de conciliación, pero que as listas de agarda son xa habituais na capital e nos municipios do entorno. Non é a primeira vez que a insuficiencia de prazas 0-3 aparece como estrangulamento para as familias ourensás; a novidade agora é a presenza crecente de menores nados no país de proxenitores inmigrantes.
A diversidade nas aulas percíbese tamén no día a día: material adaptado ao bilingüismo, mesas de familias que reflexionan sobre trámites administrativos e persoal con máis experiencia en mediación intercultural. “Hai un cambio demográfico na práctica: os nenos de orixe migrante ocupan prazas que, doutra forma, quedarían baleiras nun mapa provincial marcado polo envellecemento”, explica unha directora que prefire manter o anonimato. Esa chegada aporta osíxeno a algúns centros, especialmente en zonas urbanas que concentran servizos e emprego.
Porén, nos municipios do interior a fotografía é distinta. En comarcas como A Limia ou Valdeorras a caída de nacementos continúa e a presenza de novas familias é moito máis limitada. Alí pesa o despoboamento estrutural e a escaseza de recursos: unha aula baleira nun pobo pequeno non se compensa con nenos chegados de fóra se a oferta laboral e de vivenda segue sendo precaria.
Antecedentes: baixa natalidade, envellecemento e políticas públicas insuficientes
Ourense arrastra desde hai décadas un descenso sostido da natalidade e un envellecemento poboacional superior á media autonómica. A perda de poboación nova pola emigración cara ás cidades e a outras comunidades tradúcese hoxe en menos bebés e nun tecido social con maior proporción de persoas maiores. Neste escenario, a chegada de migrantes ofrece unha dinámica demográfica oposta: incorporan persoas en idade de ter fillos e, en moitos casos, nenos en idade de escolarización temperá.
As prazas públicas de 0 a 3 anos non medraron ao ritmo que esixía a demanda. A capacidade de arredor de 1.000 usuarios resulta insuficiente fronte ás necesidades reais na provincia; ano tras ano, as escolas tiveron que xestionar listas de agarda e contemplar colas nos períodos de matriculación. A falta dunha ampliación d
