Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, a NASA nega de xeito taxante que 3I/ATLAS. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.
O cometa 3I/ATLAS e a postura da NASA
Os detalles que teñen saído á luz revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. Dende que foi descuberto en xullo deste ano, a polémica arredor de 3I/ATLAS non cesou.
Este obxecto interestelar, o terceiro chegado de máis alá do Sistema Solar que a tecnoloxía humana foi quen de 'cazar', foi froito de todo tipo de especulacións, incluída a de que se trata dunha nave espacial extraterrestre.
Porén, e malia as afirmacións que se teñen difundido sobre todo en internet, a maioría da comunidade científica téñeo claro: é un cometa. Un con propiedades estrañas, si; pero un cometa.
Así o afirmaron con rotundidade e dende a primeira frase os representantes da NASA presentes na rolda de prensa para facer públicas novas imaxes de 3I/ATLAS. «Quero deixalo claro porque foi fonte de elucubración nos últimos meses e, aínda que está ben deixar aberto o debate e que moitas hipóteses sexan discutidas, cos datos que temos podemos dicir que se parece e se comporta como un cometa; só que un de fóra do noso Sistema Solar», sinalou nada máis comezar Amit Kshatriya, administrador asociado da NASA.
«Nas imaxes pódense observar características dos cometas como a cola e a coma, e o po que o rodea. Así mesmo, os diferentes instrumentos que o analizaron concordan en que a súa composición coincide con esta teoría».
Observacións e descubrimentos científicos
As imaxes máis próximas do cometa foron tomadas por naves espaciais da NASA en Marte. O 3 de outubro, 3I/ATLAS pasou polo Planeta Vermello a unha distancia de 30,6 millóns de quilómetros, e desde alí foi observado por tres naves espaciais da NASA.
O Orbitador de Recoñecemento de Marte (MRO) captou unha das imaxes máis próximas do cometa, mentres que o orbitador Atmosfera e Evolución de Materiais Volátiles de Marte (MAVEN) obtivo imaxes ultravioletas que axudarán aos científicos a comprender a composición do cometa. Pola súa banda, o rover Perseverance conseguiu botar unha pequena ollada desde a superficie marciana.
«A traxectoria do cometa na súa pasada máis próxima polo Sol estaba xusto no punto contrario ao da Terra, polo que a nosa estrela bloqueaba a visión dos nosos instrumentos desde o noso planeta», explicou Thomas Statler, científico principal de Corpos Menores do Sistema Solar na División de Ciencias Planetarias da sede da NASA.
«Pero as nosas sondas en Marte tiñan unha vista privilexiada do momento. Grazas á colaboración dos equipos de máis de 20 misións diferentes foi posible tomar imaxes de múltiples espectros e ángulos de 3I/ATLAS».
Pero as naves no Planeta Vermello non foron as únicas que puideron ser testemuñas do momento. Algunhas das misións heliofísicas da NASA, como o Observatorio de Relacións Solares e Terrestres (STEREO) captou imaxes desde o 11 de setembro ata o 2 de outubro; e o Observatorio Solar e Heliosférico (SOHO) -unha misión conxunta da ESA e a NASA- observou o cometa os días 15 e 26 de outubro.
As imaxes da misión Polarímetro para Unificar a Coroa e a Heliosfera (PUNCH) da NASA, que fora lanzada a comezos deste ano, evidencian a cola do cometa durante as súas observacións efectuadas entre o 20 de setembro e o 3 de outubro.
Tamén as naves espaciais Psyche e Lucy, actualmente viaxando ao espazo exterior para estudar diversos asteroides, puideron observar a 3I/ATLAS no seu camiño. O 8 e 9 de setembro, Psyche realizou catro observacións do cometa en oito horas, desde unha distancia de 53 millóns de quilómetros (33 millóns de millas).
«En moitas delas pódese apreciar a cola do cometa en dirección contraria ao Sol e o po o rodea», explicou Statler. «Outros instrumentos, como o instrumento a bordo da sonda MAVEN, puideron tomar imaxes en ultravioleta, atopando hidróxeno emitido polo núcleo sólido do obxecto».
Nos próximos días, segundo aclarou Nicola Fox, administradora asociada da Dirección de Misións Científicas da NASA, «publicaranse diferentes estudos que nos contarán máis detalles sobre 3I/ATLAS a partir destas imaxes que poremos á disposición de toda a comunidade científica».
Orixe, características e debate científico
O 1 de xullo, o telescopio Sistema de Última Alerta de Impacto Terrestre de Asteroides (ATLAS) situado en Chile, descubriu a 3I/ATLAS. Máis tarde ese mesmo mes, o cometa foi observado polo telescopio espacial Hubble da NASA.
En agosto, o telescopio espacial James Webb da NASA e o Espectrofotómetro para a Historia do Universo na Época da Reionización e Explorador de Xeo (SPHEREx) tamén captaron imaxes.
O cometa 3I/ATLAS fará o seu tránsito máis próximo á Terra arredor do venres 19 de decembro a 274 millóns de quilómetros, o que é case o dobre da distancia entre a Terra e o Sol. As naves espaciais da NASA seguirán observando o cometa mentres este viaxa polo Sistema Solar, incluída a súa pasada por Xúpiter a próxima primavera.
As primeiras análises de 3I/ATLAS revelaron que este obxecto viaxa a unha velocidade de vértixe: máis de 210.000 quilómetros por hora (58 km/s). Tamén é o máis grande de todos os corpos interestelares captados: a súa masa pode superar os 33.000 millóns de toneladas e o seu núcleo (a parte sólida) mide uns 5,6 quilómetros de ancho.
Dende case o comezo, os científicos catalogárono como un cometa, un corpo sólido formado por xeo (auga, metano, amoníaco), po, rochas e materiais orgánicos. Unha especie de 'bóla de neve sucia' cuxo material, co calor das estrelas cando se achega a elas, se sublima (pasa directamente de sólido a gas), xerando unha nube que forma unha coma, ou 'aureola gasosa' que o rodea; e unha cola, que apunta en dirección contraria á fonte de calor.
Porén, aquí entrou en xogo Avi Loeb, quen foi durante moitos anos director do departamento de Astronomía da Universidade de Harvard e consultor do Goberno dos EE.UU. Loeb fíxose famoso en 2017 porque afirmou que o enigmático Oumuamua, o primeiro obxecto interestelar captado pola tecnoloxía humana, en realidade se trataba dunha nave espacial varada pertencente a unha civilización extraterrestre.
Para lanzar esta hipótese apoiouse no comportamento e estrutura inusual deste obxecto. Non amosaba a cola típica dos cometas, tiña unha forma alongada e delgada (foi comparado cun cigarro puro) de 400 metros de longo e o máis inquietante: experimentou unha aceleración inexplicable mentres se afastaba do Sol, o que alimentou teorías como as de Loeb.
Porén, a maioría dos expertos seguen sostendo que se trataba dun cometa ou dun asteroide inusual, quizais composto por hidróxeno xeado. O segundo visitante interestelar, 2I/Borisov, foi interceptado polos telescopios terrestres en 2019, pero ao seu redor non se creou tanta polémica.
Neste caso si que se trataba claramente dun cometa, coa súa inmensa estela de gas e po, demostrando que estes visitantes son fragmentos naturais expulsados doutros sistemas solares. O único que delataba a súa orixe extrasolar era a súa traxectoria, que non encaixaba coa do resto de corpos do noso veciñanza cósmica.
Agora, 3I/ATLAS chega para sumar máis información sobre estes corpos que chegan desde fóra do Sistema Solar. A principios de outubro, un equipo da Universidade de Auburn utilizando o Observatorio Swift Neil Gehrels da NASA, revelou que 3I/ATLAS contén gas hidroxilo (OH), a pegada química da auga (H2O), un material que se forma como produto da sublimación, tal e como escribiron nun artigo publicado en 'The Astrophysical Journal Letters'.
Por outra banda, un equipo español liderado por Xabier Pérez Couto do CITIC (Centro de Investigación en Tecnoloxías da Información e a Comunicación) da Universidade da Coruña, intentou trazar a orixe de 3I/ATLAS usando datos da misión Gaia da Axencia Espacial Europea (ESA), que creou todo un mapa en 3D dos nosos arredores na galaxia.
Grazas a eses datos puideron rastrexar a súa traxectoria ata o 'disco groso' da Vía Láctea, onde están as estrelas máis antigas, as primeiras que se formaron e que teñen unha idade estimada duns 10.000 millóns de anos. Tendo en conta que o Sistema Solar e o noso Sol se formaron hai uns 4.600 millóns de anos, e de seren correctas as estimacións, 3I/ATLAS sería máis antigo ca nós mesmos, o que o converte nunha auténtica reliquia espacial.
Así mesmo, de todos os estudos e análises, as observacións do James Webb, o observatorio espacial máis avanzado do mundo, suxiren que 3I/ATLAS ten unha alta proporción de dióxido de carbono (CO2) respecto á auga. Isto sinala que a súa composición é diferente á de Oumuamua, que era 'seco'; e á de Borisov, rico en monóxido de carbono.
Porén, para os científicos, isto non supón a constatación dun enigma, senón de que existe unha grande variedade de ambientes de formación planetaria na galaxia. Porén, e a pesar dos datos, Loeb sostén que, pola súa traxectoria ou o seu brillo, entre outras características inusuais, non é un obxecto natural, senón vestixios de tecnoloxía alieníxena.
O astrónomo foi máis alá afirmando que posiblemente é mesmo un «artefacto hostil», e un risco que non debería ser ignorado. Porén, anteriormente, tanto a NASA como o SETI (un proxecto internacional para atopar vida intelixente máis alá da Terra) teñen negado as súas hipóteses.
Agora, a axencia espacial estadounidense é máis rotunda: «É un cometa chegado desde fóra do Sistema Solar». Fin do debate (polo menos, de momento). Esta información, confirmada por fontes próximas ao desenvolvemento dos acontecementos, subliña a importancia de manter unha perspectiva informada sobre o tema.
Contexto e reaccións sociais
É importante salientar que este tipo de situacións non ocorren no baleiro. Os antecedentes históricos e o contexto socioeconómico actual xogan un papel fundamental na comprensión completa destes eventos.
Expertos na materia teñen sinalado que a converxencia de múltiples factores creou as condicións propicias para o desenvolvemento actual dos acontecementos.
Desde diferentes sectores alzáronse voces que ofrecen perspectivas variadas sobre o tema. Mentres algúns analistas manteñen unha visión optimista sobre as posibles resolucións, outros advirten sobre os desafíos que poderían xurdir a curto e medio prazo.
Esta diversidade de opinións reflicte a complexidade inherente á situación.
Impacto en Galicia
A sociedade galega, coñecida pola súa capacidade de adaptación e resiliencia, observa estes desenvolvementos con atención. Dende as universidades de Santiago, A Coruña e Vigo, ata os centros de investigación e desenvolvemento, estanse a xerar análises e propostas que poderían influír na resposta rexional a estes acontecementos.
Análise en profundidade
Un exame detallado da situación revela múltiples capas de complexidade que merecen consideración. Os expertos consultados identificaron cando menos tres dimensións clave que deben terse en conta ao avaliar estes desenvolvementos.
En primeiro lugar, a dimensión económica non pode ser ignorada. Os mercados reaccionaron cunha mestura de cautela e expectativa, reflectindo a incerteza inherente á situación actual.
Os indicadores económicos suxiren que poderiamos estar ante un período de axustes significativos.
En segundo lugar, o aspecto social presenta os seus propios desafíos e oportunidades. A cidadanía demostrou un nivel de implicación sen precedentes, participando activamente no debate público a través de diversos canais.
Esta participación cidadá é vista por moitos como un signo positivo da vitalidade democrática.
Finalmente, a dimensión institucional require especial atención. As organizacións e entidades implicadas están a traballar para coordinar as súas respostas e garantir que se manteña a estabilidade necesaria para navegar estes tempos complexos.
Perspectivas de futuro
Ollando cara adiante, é evidente que os vindeiros meses serán cruciais para determinar o curso dos acontecementos. Os observadores coinciden en que estamos nun momento decisivo que podería definir tendencias a longo prazo.
A capacidade de adaptación e a flexibilidade serán elementos clave para navegar con éxito os desafíos que se aveciñan. Tanto as institucións como a cidadanía deberán manter unha actitude proactiva e estar preparadas para responder a desenvolvementos inesperados.
En última instancia, o resultado dependerá da capacidade colectiva para traballar cara a solucións construtivas que beneficien ao conxunto da sociedade. O diálogo, a cooperación e o compromiso co ben común serán fundamentais neste proceso.
