A Real Academia Galega (RAG) acordou no pleno deste venres nomear membro de honra á escritora viguesa María Xosé Queizán, un recoñecemento que chega despois de décadas de traxectoria e dunha relación tensa coas institucións culturais galegas. A decisión, anunciada pola propia Academia, subliña a achega de Queizán «aos alicerces do pensamento feminista en Galicia» e pon en primeiro plano unha figura clave da literatura e o ensaio en galego.
A sesión académica e a decisión
A resolución saíu adiante na sesión ordinaria celebrada pola RAG, que no mesmo pleno elixiu, ademais, a Pere Tobaruela como membro correspondente. No comunicado posterior ao encontro, a institución destacou a «sólida traxectoria que abarca todos os xéneros: narrativa, teatro, poesía e unha abundante produción ensaística» da autora viguesa.
Foi unha votación que, nun certo sentido, pecha un ciclo simbólico. A propia Queizán chegou a afirmar en 2020 que non pensaba entrar na Academia porque «non era ben vista». Aquela frase, pronunciada coa dureza que a caracteriza, quedou como recordo dunha escritora que foi crítica coas estruturas de poder cultural e que defendeu a autonomía da voz feminina fronte aos ámbitos tradicionalmente masculinizados.
«Nunca vou entrar na RAG porque non son ben vista.»
A RAG, ao anunciar a distinción, convidou a Queizán a integrar a institución como académica de honra nun acto no que ela lerá o seu discurso de ingreso. A data aínda non foi fixada oficialmente; fontes da Academia adiantan que se organizará a curto prazo, respectando ademais o tempo que a escritora precise para preparar as súas reflexións.
Unha carreira que marcou o feminismo galego
Queizán é, por méritos propios, unha das referencias ineludibles do feminismo e da cultura galega contemporánea. Coordinou e dirixiu a revista anual Festa da palabra silenciada entre 1983 e 2014, un proxecto editorial que se converteu nun punto de encontro para a reflexión sobre arte, política e creación feminina. A revista pretendía recuperar a palabra das mulleres e poñela en diálogo coa teoría feminista; o seu número cero incluía unha introdución da propia autora que resumía ben o seu compromiso intelectual e político.
«A palabra e a escritura foron desde sempre elementos de poder, útiles de marxinación. O don da palabra foi utilizado como arma diferencial e a voz das mulleres foi negada e silenciada ao longo dunha historia masculina.»
Aquel empeño non se limitou ao ensaio. Como novelista, Queizán asinou títulos que conectaron cun amplo público: Amor de tango é citada como unha das novelas en galego máis vendidas das últimas décadas. Nela reconstrúe a vida do Vigo de principios do século XX, antes do golpe de Estado franquista, e aborda con sensibilidade as diferenzas de clase, as posibilidades e restricións das mulleres e as transformacións sociais que seguiron ao final da II República.
Ao longo da súa carreira, a súa obra cruzou xéneros e formatos, desde a poesía e o teatro ata o ensaio militante. A súa voz, ás veces incómoda para os códigos académicos máis tradicionais, axudou a pór no centro do debate público cuestións que hoxe son amplamente discutidas: a presenza das mulleres na esfera cultural, as desigualdades de xénero e o recoñecemento dunha memoria histórica silenciada.
Repercusións e próximos pasos
O nomeamento foi recibido como un xesto de reparación por moitos sectores culturais e feministas de Galicia. Non é a primeira vez que a Academia rectifica nunha dirección cara a maior inclusión, pero si representa unha visibilización importante: nomear académica de honra a
