O grupo Agrobiotech for Health da Universidade de Vigo deu un paso decisivo na recuperación dos sistemas dunares do Parque Nacional Illas Atlánticas. Tras anos de intentos infrutuosos, os investigadores conseguiron multiplicar a capacidade de xerminación da Corema album —a coñecida camariña— e desenvolver un protocolo de micropropagación in vitro que lles permite producir plantas con alta probabilidade de supervivencia para repoboar Monteagudo, nas illas Cíes.
Como se conseguiu o que parecía imposible
A iniciativa arrincou pola constatación dun problema sinxelo e demoledor: as sementes recollidas en Cíes xerminaban de forma practicamente nula, ao redor dun 2%, o que facía impracticable calquera plan de reintrodución a gran escala. A partir dese punto, os investigadores dirixidos polo catedrático Pedro Pablo Gallego buscaron solucións en colaboración con expertos externos. A achega clave chegou de Nieves Herrero, do Laboratorio de Sementes do Centro Nacional de Recursos Xenéticos Forestais «El Serranillo», que lles explicou a necesidade dun proceso de estratificación con frío e calor que, no seu esquema habitual, duraba un ano.
O sorprendente foi a redución dese período a tres meses por parte do equipo vigués, o que elevou a xerminación ata un 50%. Con esa mellora sobre a mesa, traballouse despois na macropropagación mediante estaquiñas e na micropropagación in vitro, onde os científicos axustaron a concentración de ácido sulfúrico como antimicrobiano ata acadar unha supervivencia próxima ao 90%. Segundo Gallego, é a primeira micropropagación exitosa desta especie a nivel mundial.
Outro achado práctico que cambiou a traxectoria do proxecto foi a incorporación de area do propio parque nos ensaios. Ao traer parte da microbiota natural do solo —bacterias e fungos asociados á camariña— reproducíuse en recipiente un entorno máis parecido ao orixinal, o que incrementou a capacidade de adaptación das plantiñas cando se trasplantaban ás dunas.
Do laboratorio á praia: innovación e colaboración local
Non todo se resolveu con técnicas de laboratorio. O lento crecemento da camariña —tan só uns centímetros ao ano en condicións naturais— esixiu solucións creativas para plantar exemplares con poucas raíces sen que se desecasen no verán. Foi un alumno, Rubén Paz, do CIFP Santiago, quen no seu traballo final ideou un sistema de alargamento con tubos que mantén o acceso á auga e evita a evaporación. En probas nunha finca próxima á praia da súa localidade natal, Camariñas, o sistema permitiu un crecemento de ata 50 centímetros nun período curto, unha cifra espectacular fronte ao desenvolvemento habitual.
O esforzo forma parte do proxecto Life Insular, coordinado polo Instituto de Biodiversidade Agraria e Desenvolvemento Rural (Ibader) da USC, que centra a súa actividade na restauración de hábitats insulares. O plantexamento é claro: cando se eliminan eucaliptos e plantas invasoras —acción que xa se levou a cabo en varias áreas do parque— é imprescindible repoboar con especies autóctonas. A camariña figura entre as sete prioritarias, xunto co toxo, a camomila das dunas ou o torvisco.
O propio traballo de campo xa amosa resultados en Monteagudo. Tras anos de retroceso pola presión humana e a competencia de especies exóticas, os primeiros exemplares procedentes dos protocolos desenvolvidos foron plantados e vixiados, e as primeiras sinais de recuperación do ecosistema costeiro son alentadoras.
Unha especie con valor cultural e ecolóxico para Galicia
A camariña
