O sector da axuda a domicilio en España rexistra desde 2020 un incremento das incapacidades laborais da orde do 70%, unha suba que, segundo responsables do sector, ameaza a continuidade da atención a persoas dependentes e maiores. A escalada prodúcese nos seis anos que seguen á pandemia e relaciónase, explican as patronais, co envellecemento da poboación, déficits no sistema sanitario e un aumento das baixas por problemas de saúde mental. Esta situación obriga a empresas e administracións a reorganizar rutas e turnos con frecuencia, o que afecta directamente aos usuarios que reciben coidados no seu domicilio. O aviso chega desde asociacións do sector cando a demanda de servizos a domicilio é crecente e os recursos humanos son escasos.
Para Ignacio Gamboa, presidente da asociación que agrupa entidades do servizo de atención domiciliaria, a suma de absentismo e falta de plantilla está a tensionar a organización e a continuidade asistencial. Cada baixa obriga a alterar horarios e a desprazar a outros auxiliares, co consiguiente incremento de custos e a perda da regularidade nos coidados que reciben as persoas dependentes. Esa irregularidade, subliñan responsables do sector, impacta na calidade do servizo e xera ansiedade entre quen dependen de axudas diarias para a hixiene, a medicación ou a alimentación. As plantillas, xa axustadas pola dificultade de captar e reter profesionais, resisten mal estas ausencias prolongadas.
As patronais sosteñen que a alza das baixas non se explica por un empeoramento das condicións físicas propias do traballo —como lesións por traslados—, senón por un incremento de permisos por enfermidades comúns e por unha maior duración deses permisos. En concreto, o porcentaxe de ausencias anuais pasou de arredor do 8% antes da pandemia a situarse en niveis próximos ao 13% nalgúns colectivos. Esa maior permanencia fóra da plantilla reduce a capacidade de resposta das empresas e obriga a contratos temporais ou a horas extra que resultan difíciles de sosteñer. Ademais, a natureza do servizo —presencial, íntimo e continuo— impide compensar ausencias mediante teletraballo ou automatización.
A Administración detectou a problemática e o Goberno puxo en marcha un Observatorio da Incapacidade Temporal co obxectivo declarado de mellorar a saúde laboral, acelerar as recuperacións e xestionar con maior eficacia as prestacións. A iniciativa pretende cruzar datos sanitarios e laborais para identificar tendencias e deseñar políticas preventivas, aínda que desde o sector piden medidas concretas para o ámbito da dependencia. Sindicatos e empresas reclaman tamén plans de prevención específicos sobre a carga emocional e o desgaste mental que sofren moitos auxiliares.
No eido cotián, a repercusión tradúcese en cambios continuos do profesional encargado dunha persoa usuaria, rutas máis longas e menos tempo dedicado a cada intervención. Usuarios e familiares describen a experiencia como unha fonte de incerteza: non saber quen acudirá nunha hora concreta ou que a substitución supoña que o auxiliar non coñeza os hábitos e necesidades do usuario xera estrés e erros potenciais. Para persoas con dependencia severa, a falta de continuidade pode supoñer desde incumprimentos na administración de fármacos ata riscos na mobilidade e a seguridade no fogar. O acompañamento humano, insisten os expertos, non se pode substituír por tecnoloxía en boa parte dos coidados domiciliarios.
Alén do absentismo, a falta de vocacións e os baixos salarios agravan a situación. O sector reclama melloras retributivas e condicións laborais que permitan estabilizar as plantillas; sen elas, mantense un círculo de rotación que debilita o coñecemento acumulado sobre cada usuaria ou usuario. As empresas advirten de que, sen incentivos, a captación de traballadores será insuficiente fronte á demanda crecente derivada do envellecemento poboacional. En rexións con maior envellecemento, como a propia Galicia, a presión sobre os servizos de atención domiciliaria é especialmente intensa e as administracións locais reciben solicitudes de reforzo de recursos.
As voces de profesionais e asociacións piden políticas integrais que combinen prevención sanitaria, formación específica, recoñecemento profesional e axuste da financiación pública para garantir prestacións dignas. A mellora na xestión das baixas, con protocolos áxiles e programas de rehabilitación, é parte das propostas, xunto con incentivos para a contratación estable. Tamén se plantea a necesidade de campañas de saúde laboral centradas na saúde mental do traballador, que en moitos casos é a orixe de baixas de longa duración.
Se non se acometen cambios de calado, advirten no sector, a continuidade da atención a dependentes queda en risco. Máis aló das cifras e dos porcentaxes, o que se xoga é a capacidade de manter no fogar a persoas que, por idade ou discapacidade, necesitan unha rede diaria de coidados. Galicia Universal seguirá o desenvolvemento destas iniciativas e as respostas que ofrezan as administracións e as empresas para evitar que o incremento de baixas acabe por erosionar un servizo esencial para miles de familias.
