Os cazadores lucenses non están pola labor de dispararlle ao xabaril durante as xornadas de caza menor, un rexeitamento que trasladarán ao comité galego de caza deste mes e que se basea na inseguridade resultante ao non estar organizada a modalidade ao salto como unha batida con normas e postos fixos.

O presidente da Federación Lucense de Caza, Francisco López Penelas, é claro neste sentido de que non se debe xogar ao cambio de cartucho de perdigóns á munición de bala pero tamén a Unión de Tecores de Galicia (Unitega) ten obxectado sobre a inseguridade xurídica de producirse un accidente se un xabaril irrompe na estrada e se produce un accidente, ao entender que a Lei de Tráfico atribúe os danos deses sinistros ao titular cinexético da zona se ocorre a raíz dunha caza colectiva de caza maior.

Unións Agrarias sinalou recentemente que en 2025 houbo en Galicia 4.080 accidentes de tráfico, once ao día, con xabarís polo medio, que deixaron 71 vítimas persoais.

Preocupacións sobre a seguridade e os seguros

As batidas do xabaril xa están cubertas polos seguros dos cazadores e moitas pólizas de autos tamén cobren as colisións.

Pero de autorizarse para a próxima tempada de caza a modalidade ao salto ou en man, os tecores cren que o custo dos seus seguros se incrementaría moito ou incluso chegarían a cancelarse pólizas por alta sinistralidade.

"Isto abocaría á quebra e á extinción de moitos tecores", sinala o presidente de Unitega, Florencio Blanco, quen reclama á Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático que aclaren se "a modalidade de caza en man sobre o xabaril ten a consideración legal e técnica de acción de caza colectiva de caza maior aos efectos do disposto na lexislación cinexética vixente".

Medidas excepcionais e control da poboación

Cómpre lembrar que a Dirección Xeral de Patrimonio Natural xa autorizou disparar contra os xabarís durante as batidas de raposo, empregando munición de bala desde o pasado 7 de xaneiro ata o 8 de febreiro "dada a necesidade imperiosa de adoptar medidas excepcionais de carácter preventivo que reduzan a poboación de xabaril ante a ameaza da posible aparición da peste porcina africana no noso territorio e previsible transmisión a través desta especie ás explotacións porcinas".

Na reunión de urxencia convocada por Medio Rural e Medio Ambiente a raíz do brote de peste porcina africana detectado en Barcelona, tras máis de 30 anos sen casos en España, considerouse que abater xabarís e raposos ao mesmo tempo reforzaba o control da poboación de marráns nos tecores.

Porén, López é escéptico: "Ao raposo vaise con perdigón e habería que sacar o cartucho de dobre cero e meter a bala e iso implica un risco, aparte de que o xabarín non encama no raso senón que busca a matogueira grande".

Pero a súa principal preocupación é que a dispersión dos cazadores, normalmente de dous en dous durante a caza menor, xere situacións de risco ao tirar con bala.

Impacto na agricultura e expansión do xabaril

O vindeiro xoves os cazadores están convocados a unha nova reunión na Xunta para abordar a evolución da peste porcina, que el espera que non chegue a Galicia.

"En Cataluña -argumenta-, onde andan entre contedores do lixo buscando comida, si que teñen que eliminar moitos xabaríns e teñen un cerco principal e logo dous máis para evitar que expandan a enfermidade".

Todo o que supoña favorecer a práctica da caza sobre a especie e incrementar a efectividade no control das súas poboacións foi apoiado ou impulsado pola Xunta nos últimos anos, debido á importante sinistralidade nas estradas cos xabarís e aos graves danos en cultivos como o millo forraxeiro, un aspecto crítico para a gandería.

Aínda que a tempada de caza rematou hai 15 días, aínda o pasado domingo houbo batidas autorizadas xustificadas polos danos dos xabarís.

Recentemente, a Consellería de Medio Ambiente recoñecía que hai uns 82.000 xabarís en Galicia, a pesar de terse cazado 92.000 en cinco anos e tras sucesivas declaracións de emerxencia cinexética que cada ano se ampliaron a máis concellos galegos.

Na última puidéronse abater sen límite no 83% do territorio, pero tamén se permitiu a captura con gaiolas trampa (150 exemplares), co fin de eliminar mandas completas.

Porque, ademais, trátase dunha especie moi prolífica que, coas condicións climáticas actuais, unha femia pode ter varias camadas ao ano.

En España o CSIC, a través do Instituto de Investigación en Recursos Cinexéticos, calcula que viven máis de 2,4 millóns de xabarís.

Propostas e riscos sanitarios

Di Francisco López que o pasado ano apareceu pouco xabaril durante a sementeira e recollida do millo, para o que adoita suceder, en cambio, foi durante este inicio de ano cando se detectaron en gran cantidade, xusto nas peores condicións meteorolóxicas para poder abatelos.

"Aínda así, cazáronse moitísimos, e estanse dando todas as facilidades pero por exemplo a xente non é moi favorable a ir de noite facer esperas nocturnas, gústalles cazar de día cos cans, entre amigos", recoñece.

Atribúe que aparezan máis agora a que se desprazaron desde amplas zonas afectadas polos incendios do verán.

Sen landras nin castañas que comer alí, os xabarís buscaron a comida e o refuxio en zonas periurbanas, a falta de uvas nas viñas ou millo nos sementados.

As propostas de facilitar aínda máis a súa caza ou peticións para que se incorporen cuadrillas profesionais para abatelos, como reclamou o sindicato Unións Agrarias ao propoñer un plan preventivo pactado co sector do porcino e as sociedades de caza.

Ás portas da sementeira do millo, volven os temores dos gandeiros de vacún mentres que os do porcino -1,5 millóns de cabezas en 2.200 explotacións galegas-, tamén están en alerta polo risco de enfermidades da fauna salvaxe.

Incrementar o cupo anual de capturas e zonificar o territorio para un mellor control é a proposta de Jacobo Feijóo, responsable de Desenvolvemento Rural de UU.AA., ao reclamar que empregados públicos ou subcontratados actúen contra o xabaril, argumentando ademais que moitos dos cazadores deportivos teñen hoxe unha idade elevada.

O seu argumento refórzase polo feito de que durante a última emerxencia cinexética só se abateron un 1,2% máis de xabarís que na tempada anterior, cando cazaron 19.000.

Este sindicato defende tamén métodos non cinexéticos ante a insuficiencia do modelo actual para conter a praga do xabaril.

As gaiolas de grandes dimensións para capturar grupos familiares enteiros sería unha opción, sempre apoiada en informes técnicos.

Outra circunstancia do xabaril é que estaría transmitindo a enfermidade de Aujeszky aos cans de caza que morden animais abatidos ou comen os seus restos.

Provócao un herpesvirus no porcino e o xabaril é un dos reservorios.

O presidente da federación de cazadores lucense confirma que tivo noticias de que cans de caza se contaxiaron en Cantabria e falouse de algún caso na Mariña, en concreto en Foz.

Non é unha zoonose, non se contaxia aos humanos, pero os cans morren aos poucos días por fallo neurolóxico.

É, ao igual que a peste porcina clásica e a africana, de declaración obrigatoria e trátase dunha pseudorraiba para a que os xabarís son un reservorio, así que o virus circula polo monte e de saltar aos porcos domésticos carrexaría problemas respiratorios, abortos e mortalidade de leitóns.

A Consellería do Medio Rural ten establecido un programa de vacinación e controis sanitarios periódicos e no porcino comercial "non foi notificado ningún caso de enfermidade desde hai máis de 15 anos".

"Se ben a situación sanitaria da cabana porcina doméstica galega –indica a Xunta–, en relación con esta enfermidade é moi positiva, en poboacións de xabaríns silvestres existe certa presenza do virus causante cunha tendencia á alza nos últimos anos. Isto fai que os produtores galegos de gando porcino, e sobre todo aqueles que manteñan os animais en instalacións ao aire libre ou con aproveitamento de pastos, deban extremar as medidas de bioseguridade das explotacións evitando o contacto dos porcos domésticos cos xabaríns".

E xa se sabe que a cría de porcino autóctono en extensivo vai en aumento. De aí a importancia dos peches perimetrais.

"Todos os anos notifícanse focos de enfermidade en explotacións extensivas onde as investigacións apuntan a fallos vacinais xunto co contacto con xabaríns silvestres como fonte do virus", di o Ministerio de Agricultura, que a considera enfermidade endémica pero comparable ao que sucede co porcentaxe de xabaríns afectados noutros países europeos.

En Ourense observouse unha das prevalencias serolóxicas máis altas, do mesmo xeito que en Estremadura e noutras provincias castelás.