Xunta presentou en setembro de 2024 un estudo elaborado xunto coa Fundación Juana de Vega e as tres universidades públicas galegas —Universidade de Santiago, Universidade da Coruña e Universidade de Vigo— que reabre o debate sobre o mapa municipal. O traballo identifica ao redor de 30 concellos cuxa demografía e situación financeira os deixan nunha “zona de risco” e propón mecanismos que, en último termo, permitirían impor anexións se o concello receptor acepta a absorción. Á espera de confirmación oficial sobre a relación completa de municipios afectados, a noticia provocou alarma en varios concellos do interior.
Os indicadores que alertan
O estudo combina parámetros demográficos —descenso sostido da poboación, envellecemento e perda de peso electoral— con variables financeiras: endebedamento por habitante, dependencia de transferencias e capacidade de gasto corrente. Non é a primeira vez que os técnicos subliñan a vulnerabilidade de concellos de Lugo e Ourense, as provincias máis afectadas pola despoboación en Galicia. Segundo fontes achegadas a varios equipos de goberno, o informe utiliza umbrais que moitos alcaldes consideran “fríos”: reducen a complexidade da vida municipal a ratios e proxeccións que non recollen matices locais.
A clave política está na nova fórmula normativa: permitir que unha anexión prospere se o concello receptor —o denominado “saneado”— a acepta. Ese mecanismo evita que a negativa do municipio proposto a desaparecer bloquee unha operación considerada beneficiosa desde a óptica da administración autonómica. Alén da linguaxe técnica, esa posibilidade acende debates sobre identidade, servizos e representación: perde un pobo a súa voz se se integra nunha cabeceira comarcal? Deteriórase a atención á xente maior en aldeas dispersas?
Alcaldes consultados por este xornal amosan nerviosismo e discreción. Un rexidor da montaña lucense, que pide anonimato, resume a sensación: “Non imos renunciar á nosa personalidade por unha etiqueta estatística”. As súas palabras advirten de que, fronte a balances e balances, está a xestión cotiá de escolas rurais, transporte e atención domiciliaria.
“A fusión non pode ser a única receita; primeiro hai que intentar compartir servizos e buscar fórmulas intermunicipais”, afirma un alcalde, preocupado ademais polas plantillas municipais.
Memoria de procesos e resistencias locais
Cabe lembrar a experiencia de Oza dos Ríos, que en 2013 se integrou con Cesuras nunha operación que deixou leccións sobre trámites administrativos e o custo político destas decisións. Entón, como agora, a discusión non foi só técnica: houbo mobilizacións, debates en plenos e un sentimento estendido de perda de autonomía. Esa memoria pesa nas comarcas, onde a identidade municipal está ligada a festas, parroquias e a un entramado social moi concreto.
As resistencias non se limitan ao sentimental. Desde o punto de vista operativo, a unificación de servizos conleva custes iniciais importantes: adaptación de sistemas informáticos, homoxeneización de plantillas e revisión de ordenanzas. As economías de escala que promete a fusión tardan en materializarse. Ademais, a redistribución da débeda plantea interrogantes: quen absorbe non sempre está disposto a cargar con pasivos considerables sen contrapartidas claras.
No político, calquera fusión pode reconfigurar maiorías municipais e, por ende, proxectos locais. Os partidos e os líderes locais sabeno: perder unha alcaldía ou reducir concelleiros é perder capacidade de decidir sobre investimentos ou políticas culturais. Por iso é previsible que a discusión se traslade aos
