Un estudo do Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC) publicado o 12 de marzo de 2026 na revista ICES Journal of Marine Science conclúe que a merluza europea perdeu gran parte da súa diversidade xenética por décadas de explotación intensiva, e aínda que os stocks amosan sinais de recuperación, a especie é agora máis sensible aos efectos do cambio climático. A investigación, centrada en poboacións do Atlántico noroeste fronte a Galicia, o Atlántico norte e o Mediterráneo, relaciona a caída da abundancia cunha merma na capacidade reprodutiva e na variabilidade xenética necesaria para adaptarse a variacións ambientais. O traballo analiza mostras recollidas durante varias campañas e sostén que a pesca industrial deixou efectos que exceden a simple diminución de exemplares.
Os autores analizaron os datos xenéticos de 480 exemplares de merluza: 96 procedentes da plataforma galega do noroeste peninsular, outros 96 do Atlántico norte e 288 do mar Mediterráneo. Mediante técnicas de xenética de poboación compararon os niveis actuais de variación cos estimados en periodos previos á explotación intensiva. O estudo busca vincular cambios demográficos observados nas capturas con alteracións na estrutura xenética da especie ao longo de décadas.
Os resultados amosan unha perda abrupta de diversidade xenética: máis do 90% respecto dos niveis estimados para a década de 1960, que os investigadores empregan como referencia previa á expansión da pesca industrial. Segundo Natalia Petit-Marty, do Instituto de Investigaciones Marinas (IIM) do CSIC, esa diversidade é clave para que a merluza responda a distintas condicións ambientais. Pola súa banda, Fran Saborido Rey subliña que as caídas de stock rexistradas nas últimas décadas tiveron un efecto directo sobre a variedade xenética das poboacións.
A perda de diversidade xenética implica que a poboación dispón de menos variantes que poden conferir resistencia a cambios na temperatura, na salinidade ou na dispoñibilidade de alimento, factores que o cambio climático está a modificar de maneira acelerada. O informe sinala ademais que a redución da taxa de reprodución, consecuencia da menor abundancia, empeora a capacidade de recuperación ante perturbacións. En conxunto, estes procesos elevan a vulnerabilidade da merluza fronte a episodios extremos e a novas presións ambientais.
A merluza é unha das especies máis importantes para a pesca galega, tanto polo seu valor económico como pola súa presenza nas pesqueiras do Atlántico e o Mediterráneo; a escala europea, figura entre as tres especies máis valiosas. En Galicia, a súa captura e comercialización sosteñen a numerosos portos e lonxas, o que explica o interese por coñecer como afectan as decisións de xestión á saúde a longo prazo do recurso. O estudo achega unha dimensión xenética que, ata agora, fora menos considerada nas políticas pesqueiras.
Os científicos atribúen a erosión da diversidade a mecanismos como a deriva xenética derivada de poboacións reducidas, a alta mortalidade por pesca e cambios nos patróns de migración. Tamén apuntan á selección directa e indirecta que pode exercer a explotación selectiva sobre tallas ou momentos de reprodución, con consecuencias nas frecuencia de certos alelos. A investigación relaciona estes procesos coa menor capacidade de adaptación e coa redución da resiliencia do stock fronte a novas ameazas.
Aínda que o traballo recoñece sinais de recuperación nas estimacións recentes de biomasa nalgunhas áreas, alerta de que a recuperación numérica non equivale á restitución da diversidade xenética perdida. Os autores reclaman incorporar parámetros xenéticos na avaliación e xestión da merluza para evitar que medidas a curto prazo favorezan unha recuperación demográfica sen restaurar a capacidade adaptativa. Propoñen ademais un seguimento xenético continuado e estratexias de conservación que contemplen os efectos sinérxicos entre pesca e cambio climático.
O estudo abre un debate sobre a necesidade de axustar as políticas pesqueiras en Galicia e no conxunto das augas onde habita a merluza para compatibilizar a actividade económica coa sostibilidade a longo prazo. Os investigadores subliñan que só un enfoque que combine límites de captura, protección de áreas críticas para a reprodución e vixilancia xenética poderá reducir a vulnerabilidade futura da especie. Mentres tanto, a merluza segue sendo un indicador claro de como as presións humanas e ambientais poden deixar pegadas que tardan décadas en repararse.
