Os incendios forestais reabren o debate sobre a xestión do monte en Galicia

Un fenómeno recorrente que desafía á sociedade galega

A chegada da primavera, marcada en Galicia pola alternancia entre choivas e xornadas soleadas, volveu poñer de relevo o desafío que supón a prevención de incendios forestais. En apenas unha semana, varios lumes devoraron case dúas centas hectáreas de monte, un dato que, lonxe de sorprender, reaviva preguntas de fondo sobre o modelo de xestión forestal e a capacidade de resposta ante estas emerxencias.

Máis alá da cifra: Por que arde o monte galego

O problema dos incendios forestais non se limita á superficie calcinada nin ao impacto inmediato sobre a paisaxe. Galicia, co seu mosaico de pequenos propietarios e a súa tradición de aproveitar o monte para usos agrícolas, enfróntase a unha realidade complexa onde conflúen factores naturais e humanos. O abandono das terras, a fragmentación da propiedade e a falta de relevo xeracional converteron moitas áreas en polvoríns verdes, especialmente cando as condicións meteorolóxicas son favorables para a propagación do lume.

Neste contexto, os episodios recentes volven poñer en cuestión se as políticas de prevención e ordenación do territorio son suficientes ou se, pola contra, é necesario repensar o modelo actual. A miúdo, tras a extinción das lapas, xorde a mesma pregunta: ¿estamos condenados a vivir cada ano o mesmo ciclo de destrución?

Impacto ambiental e social: o prezo da desprotección

O efecto dos incendios sobre os ecosistemas galegos é devastador. Máis alá da perda de arborado, a desaparición de matogueira e sotobosque pon en xaque a biodiversidade local, dificulta a rexeneración natural e facilita procesos de erosión que afectan a ríos e solos. Ademais, a sensación de inseguridade instálase nas comunidades rurais, que ven como o seu entorno e o seu modo de vida están cada vez máis ameazados por un fenómeno que semella non ter solución a curto prazo.

A repetición destes episodios tamén ten un custo económico e emocional. O despregue de medios para combater o lume, a perda de recursos naturais e a afectación ao turismo rural supoñen un golpe para moitas familias e concellos, que ven como o esforzo de anos pode desaparecer en cuestión de horas.

Respostas institucionais e o papel da cidadanía

As administracións adoitan poñer o acento na vixilancia e na capacidade de extinción, pero os expertos en xestión forestal advirten sobre a necesidade de fomentar a prevención activa. O abandono do rural e a falta de aproveitamento sostible do monte son, para moitos, a orixe da vulnerabilidade fronte ao lume. Iniciativas como a creación de cortalumes naturais, a promoción de cultivos alternativos ou a recuperación da gandería extensiva perfílanse como estratexias a explorar para cortar o ciclo de incendios.

Dende o ámbito local, algunhas asociacións veciñais buscaron fórmulas de autoxestión forestal, apostando pola colaboración entre propietarios para manter limpos os montes e reducir o risco de propagación. Porén, a dispersión da propiedade e a falta de recursos dificultan a xeneralización destes modelos.

O futuro do monte galego depende tanto do compromiso institucional como da implicación cotiá dos seus habitantes.

É posible un cambio de paradigma?

A pregunta sobre como atallar a vaga de incendios forestais en Galicia permanece sen unha resposta definitiva. Os desafíos estruturais —falta de planificación, ausencia de incentivos para o mantemento dos montes, escaso arraigamento da cultura de prevención— seguen vixentes. Porén, cada crise provoca unha maior conciencia social sobre a necesidade de actuar antes de que o lume faga a súa aparición.