«Agora ser fascista está de moda». «Xa non dá vergoña dicir que volva Franco porque saben que non están sós, que outros pensan coma el». «Os meus compañeiros fan comentarios machistas para encaixar no grupo e ser máis populares». «Elas rinlles as grazas e apóianos porque queren estar con eles». «Incluso hai rapazas que humillan a outras rapazas para atraer a atención masculina». «Son as rapazas pick me, queren gustar e adoptan o pensamento machista». Estas son algunhas das respostas que lanzan estudantes de ESO e Bacharelato cando se lles pregunta se retrocede o feminismo en España. Os máis pequenos non teñen visión histórica e menos pasado suficiente para observar unha evolución, pero os máis maiores non o dubidan. Hai uns anos a moda era ser feminista, agora xa non. Xa pasou.
É a opinión dalgúns dos estudantes do instituto Alexandra Bóveda que integran o Comando Igualdade deste centro público de Vigo. Reúnense todos os luns de tres a catro e media para que «a revolución feminista comece nas aulas», explica Blanca Fernández, traballadora social que colabora de forma voluntaria coas profesoras e antes foi alumna no Comando Igualdade. Traballa da man con Priscila Retamozo, antiga alumna e agora voluntaria no grupo. O alumnado, maioritariamente rapazas, pero tamén hai rapaces, acode porque «é divertido». Repiten luns tras luns porque o Comando Igualdade converteuse nun «espazo seguro, onde falar sen que ninguén te xulgue». «Na clase, son bastante reservada porque teño medo de que non me acepten, pero aquí digo o que penso, apoiámonos e confiamos uns nos outros», comenta unha moza. «Non nos dan a chapa e déixannos falar», expón outra estudante.
Apuntáronse a esta actividade voluntaria e non lectiva porque a charla que lles deron para presentar o programa os convenceu, porque ían os seus amigos e deixáronse levar ou porque na súa casa desde pequenos respiraron o feminismo e lembran desde cativos as marchas do 8-M. «Entreín cando descubrín a miña identidade LGTBI, e aquí síntome cómodo e podo falar con tranquilidade», apunta outro dos estudantes. Todos se expresan con liberdade, sen cortapisas para FARO a cambio de non citar nomes. Falan mentres pintan os cubos cos que protagonizarán unha das batucadas que este domingo animará a manifestación a favor da igualdade de dereitos entre homes e mulleres, en Vigo. Antes quedarán para xantar, pois o feminismo non está rifado coa festa e a diversión.
Alumnado, docentes e voluntarias, o luns na reunión do Comando Igualdade. / Marta G. Brea
Hai unha semana publicouse o Barómetro Xuventude e Xénero de FAD que revelou que só catro de cada dez mozos en España (38,4 %) se consideran feministas, a porcentaxe máis baixa desde 2021 cando daquela chegaba ao 49,9 %. Este sondeo amosa tamén que case a metade percibe o feminismo como unha ferramenta de manipulación política.
Sorprende no estudo que o feminismo ten menos predicamento entre a xente nova que entre a maior. O 42,1 % da poboación xeral defínese como feminista e o apoio ao feminismo aumenta coa idade ata os 30-39 anos, onde acada o seu máximo (52,2 %).
Son machistas os compañeiros e compañeiras de clase destes alumnos con mirada violeta? «Toda a miña clase», responde taxante e sen dubidalo unha estudante de ESO. «Na miña aula, polo menos a metade», contesta unha alumna de Secundaria. E como unha retahíla comezan a poñer exemplos de actitudes machistas que observan e sofren nas súas aulas: «O ano pasado no meu curso os rapaces intentaron que a delegada dimitise porque dicían que o delegado debía ser un rapaz», expón unha moza de Secundaria. «Se tes moitas amigas, dinche que es gay e se choras chámanche marica», lamenta un alumno de primeiro da ESO. «Sempre hai algún que solta que todas somos iguais», comenta outra moza.
E como levan ser a moza ou o mozo que ten perspectiva de xénero cando na clase hai unha maioría silenciosa e unha minoría que agora ergue a voz para negar a discriminación estrutural que sufriron as mulleres desde sempre? Pois custa. Ás veces o máis cómodo é formar parte desa maioría muda. «Chamáronme feminazi por replicarlles, tacháronme de tola, de que teño problemas de saúde mental polas miñas ideas igualitarias e cando contei unha situación de acoso sexual que sufrín, o comentario foi pero quen te vai acosar a ti?» conta unha moza xa na Universidade, pero que regresa cada luns ao Comando Igualdade e trae con ela ao seu mozo.
A enquisa da FAD tamén revela que un terzo da mocidade nega a existencia da fenda salarial de xénero, o que reflicte diverxencias importantes na comprensión das desigualdades estruturais. E un 31% deste grupo de idade defende o dereito a saber onde está a súa parella en todo momento, unha porcentaxe que cae once puntos na poboación adulta.
O 32 % das mulleres novas afirma que a súa parella se enfadou por non responder inmediatamente a mensaxes ou chamadas (17,5 % dos rapaces); o 27,3 % declara que lle revisaron o móbil (17 % eles) e o 26,6 % que lle dixeron con quen pode ou non pode falar (17,2 % eles).
Cristina López, profesora e coordinadora do Comando Igualdade do Alexandre Bóveda, non se asusta nin se sorprende cos datos que arroxa a enquisa. Ela percíbeo na aula: «Noto o retroceso, hai un movemento reactivo e reaccionario. Agora na aula, con motivo do 8-M, propoñes facer unha actividade arredor, por exemplo, de escritoras, e algún queixase de “por que só mulleres”. «Tes que abordar a igualdade case sen que se dean conta, deslizar o tema porque de entrada hai un grupo que o rexeita», explica Cristina. As rapazas tamén protagonizan esa volta atrás. «Hai rapazas que son máis sumisas, dependen máis das súas parellas, adoptan o seu pensamento», lamenta a coordinadora do Comando Igualdade, para inmediatamente mirar ao grupo que prepara a súa participación na manifestación do domingo, sorrir e proclamar que hai «esperanza!». Son a savia nova do feminismo. «Hai que seguir traballando, a educación é a clave», conclúe.
Blanca Fernández, voluntaria en Comando Igualdade e exalumna no mesmo, advirte de que nunha sociedade moi polarizada as aulas son reflexo do mundo da rúa, pero non hai que caer no desánimo. «Hai moita desinformación, mozos e mozas que quedan só cos titulares, que non profundizan, debemos alimentar o seu espírito crítico para desmontar as falacias». E o Comando Igualdade e iniciativas semellantes son fundamentais. «Dámoslles voz aos rapaces e rapazas, por iso se animan a vir», afirma Blanca Fernández. O alumnado así o corrobora un tras outro: «O mellor son os debates que montamos, non só sobre feminismo, sobre calquera tema, poñémonos en círculo e falamos do que nos apetece entre iguais». «Escoítannos, non nos dan unha charla seria e aburrida sobre machismo e hembrismo». «Montamos cada tertulia, por iso veño!».
Este curso o Comando Igualdade, con xa catorce anos de historia, ten unha vintena de integrantes, e nunca tivo tantos rapaces. Cinco.
