A Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica (CRMH) da Coruña celebrou este xoves a confirmación por parte do Tribunal Supremo da titularidade pública do Pazo de Meirás, unha resolución que cualifica como unha vitoria xurídica e, sobre todo, como o triunfo do activismo social e memorialista que durante anos reclamou a recuperación do inmoble. A sentenza, ditada en marzo de 2026, desestima os recursos presentados polos herdeiros da familia Franco e obriga, ademais, á cancelación das inscricións rexistrais que impedían a disposición pública do ben. Para os colectivos, o fallo sela unha demanda histórica que tiña como obxectivo restituír a propiedade e a memoria das vítimas do franquismo en Galicia.
Dende a CRMH subliñan que a decisión non só restituúe a titularidade do pazo ao Estado, senón que recoñece prácticas irregulares que rodearon a súa incorporación ao patrimonio da familia do ditador. O colectivo remarca que a resolución confirma que houbo maniobras fraudulentas, actuacións ilícitas e expulsións forzosas de veciñas e veciños de Meirás vinculadas ao réxime, e que o inmoble quedou afectado ao servizo público da Xefatura do Estado, con gastos asumidos polo propio Estado na calidade de usufrutuario de facto.
Os memorialistas valoran, así mesmo, o compoñente movilizador da histórica campaña pola recuperación de Meirás, que inclúe denuncias, investigacións sociais e presión cidadá. Segundo a CRMH, esa mobilización foi a que impulsou ao Estado a iniciar procedementos xudiciais reclamatorios e de recuperación da propiedade. O colectivo reclama agora que a execución da sentenza sexa clara e ambiciosa para que o pazo deixe de estar asociado á impunidade do pasado e pase a servir á cidadanía.
No capítulo relativo á liquidación posesoría, o alto tribunal confirmou a valoración en concepto de posesión de boa fe, unha conclusión que a Comisión cuestiona. A CRMH lembra que xa advertiu dun posible erro procesal por parte da Abogacía del Estado ao incluír na demanda unha cantificación de posesión que, segundo a súa análise, non atendía á dinámica real de apropiación. Esa discrepancia obriga, a xuízo dos memorialistas, a unha reflexión profunda sobre como se levaron a cabo as fases procesais nun asunto que segue sendo sensible para a sociedade galega.
O colectivo tamén trae á colación un dato determinante: en 2018 o representante do Concello de Sada formulou un voto particular no que sinalaba que a demanda debía considerar a posesión de mala fe, unha posición que, din desde A Coruña, o Supremo non tivo en conta ao confirmar a resolución. Por iso, a CRMH pide ás administracións públicas que, no momento de executar a sentenza e de cuantificar a liquidación posesoría para o período desde o 20 de novembro de 1975 ata a data de emplazamento xudicial aos herdeiros, se opoñan de forma enérxica ás pretensións dos Franco.
A sentenza obriga, así mesmo, a cancelar as inscricións rexistrais que outorgaban aparencia de propiedade á familia do ditador, de modo que o Estado pasa a ser plenamente propietario e pode dispoñer do pazo. Para os movementos sociais, esta circunstancia elimina calquera excusa para adiar as obras necesarias de conservación e adaptación do edificio e abre a porta á súa utilización como espazo público, con todas as dependencias postas ao servizo da comunidade.
Sobre o uso futuro do inmoble, a CRMH esixe a sinatura dun convenio interadministrativo de xestión que inclúa a participación de entidades memorialistas e que determine as condicións de réxime do ben como un lugar de memoria democrática. Ese marco, recalcan, debe garantir que a interpretación do espazo incorpore tanto a referencia ao período do franquismo como a memoria previa e posterior: por exemplo, a vinculación histórica do pazo coa figura literaria de Emilia Pardo Bazán, cuxa pegada non debe invisibilizarse.
Finalmente, a Comisión insta á Administración do Estado a «resignificar de maneira urxente» as Torres de Meirás como un lugar de memoria democrática e a asumir as responsabilidades materiais e simbólicas que a sentenza impón. A organización advirte de que estará vixiante no proceso de execución e en calquera negociación que afecte ao futuro do pazo, reclamando transparencia e a participación efectiva da sociedade civil en todas as decisións que se adopten.
