No Bosque del Recuerdo do parque del Retiro, Madrid conmemorou este mércores o 22º aniversario dos atentados do 11 de marzo de 2004 cun acto no que as asociacións de vítimas centraron os seus reproches na xestión do Goberno e do Ministerio del Interior. As presidentas da Asociación de Víctimas del Terrorismo denunciaron o que consideran unha relaxación penitenciaria que, ao seu xuízo, perxudica a memoria das 193 vítimas. Ao mesmo tempo, o presidente do Executivo participou na inauguración dunha cimeira contra o odio onde pediu combater a polarización como homenaxe ás vítimas.
A presidenta da AVT, Maite Araluce, reprochou ao ministro del Interior que ofrecerera garantías ás vítimas sobre o traslado restrinxido de presos da ETA e que, segundo dixo, esas promesas non se cumpriron. Araluce asegurou que se informara ás víctimas de que non se achegaría a máis dunha quincena, pero que finalmente procedéuse a trasladar á “a maioría”. A dirixente reclamou, de novo, aplicacións penais máis estritas e transparencia nas decisións que afectan aos reclusos con delitos de terrorismo.
A presidenta de honra da AVT, María Ángeles Pedraza, nai dunha das persoas asasinadas nos atentados, foi especialmente dura co Executivo e coa xestión do Ministerio, aos que acusou de favorecer o repliegue de responsabilidades políticas respecto aos herdeiros do brazo institucional da ETA. Pedraza citou movementos penitenciarios recentes, entre eles o réxime de semiliberdade concedido a un dos antigos xefes da ETA, como mostra dunha política que sitúa ás víctimas nun segundo plano. As súas críticas subliñaron a fractura entre as asociacións de afectados e as decisións do Goberno en materia de xustiza e reinserción.
Na súa intervención, Araluce reclamou que as penas se cumpran con rigor e que calquera flexibilización do réxime penitenciario se faga co respecto ás familias das vítimas e con criterios de transparencia. Lembrou que a reparación moral pasa por unha política criminal que non dea sensación de impunidade nin de exceso de concesións. A presidenta da AVT pediu tamén medidas claras para garantir a seguridade e a dignidade dos afectados polo terrorismo.
O acto contou coa presenza de representantes políticos de distinto signo, entre eles o presidente do PP, Alberto Núñez Feijóo, a presidenta da Comunidad de Madrid, Isabel Díaz Ayuso, e o alcalde da cidade, José Luis Martínez-Almeida. As autoridades e asociacións depositaron unha coroa de loureiro mentres os campanarios das igrexas de Madrid repicaban en recordo das víctimas. Tamén acudiron ao homenaxe deputados e concelleiros, así como o delegado do Goberno en Madrid, Francisco Martín, que asistiu ao acto oficial.
De forma paralela, o presidente do Goberno, Pedro Sánchez, abriu na Galería de las Colecciones Reales a primeira Cumbre Internacional contra el Odio e dedicou parte da súa intervención a lembrar ás 193 persoas falecidas hai 22 anos. Sánchez vinculou a loita contra os discursos de odio e a polarización coa mellor forma de honrar ás víctimas, e abogou por estratexias públicas que preveñan a radicalización e protexan a convivencia. A súa intervención buscou situar a conmemoración nun contexto máis amplo de defensa dos valores democráticos.
A xornada deixou patente a tensión entre as reclamacións das asociacións de víctimas e a posición do Goberno, que defendeu as súas políticas penitenciarias como parte dun marco legal e de reinserción. A polémica polos traslados e a aplicación de réximes de semiliberdade reavivou o debate sobre onde situar o equilibrio entre dereitos penitenciarios e a sensibilidade das víctimas. Os partidos da oposición utilizaron a conmemoración para criticar a actuación do Executivo, mentres que desde o Goberno se subliña a necesidade de axustarse á lei.
A 22 anos dos atentados, a reivindicación de memoria, xustiza e reparación segue ocupando un lugar central nas demandas públicas. As voces das víctimas mantiveron hoxe a presión para que os poderes públicos actúen con maior claridade e contundencia naquilo que elas entenden como respecto ás sentenzas e á memoria colectiva. O debate sobre como conciliar a política penitenciaria coa reparación moral das familias promete manterse vivo nos próximos meses.
