Maruja Gómez converteuse o 14 de marzo de 1936 na primeira muller elexida alcaldesa en Galicia cando tomou posesión do Concello de A Cañiza, un fito que hoxe se lembra polo seu valor simbólico e polas adversidades que lle seguiron. O seu mandato durou só uns meses e quedou truncado polo estalido da Guerra Civil, que rematou coa súa detención e cunha condena que puido custarlle a vida. La Federación Gallega de Municipios y Provincias rendeu homenaxe á súa figura nun acto celebrado con motivo do 8 de marzo para subliñar a persistente desigualdade nas institucións locais. A lembranza de Maruja Gómez preséntase como unha reivindicación para avanzar cara á paridade nos gobernos municipais.
O recoñecemento organizado pola federación municipalista tivo lugar no propio Concello de A Cañiza e serviu para poñer en valor unha fotografía e o expediente histórico que dan testemuño daquela efémera alcaldía. A vicepresidenta executiva da Fegamp e alcaldesa de Betanzos, María Barral, destacou a trascendencia do acontecemento e aproveitou para reclamar que as administracións locais traballen de xeito decidido para acadar a igualdade nas corporacións. Na súa intervención subliñou que a elección dunha muller á fronte do goberno local en 1936 foi un avance que a historia interrompeu, pero que hoxe debe servir de estímulo para cambiar a realidade política.
As actas municipais da época reflicten as dificultades que tivo que afrontar a primeira alcaldesa polo feito de ser muller nun contexto social e político hostil. O seu mandato, marcado por tensións e resistencia, quedou interrompido co golpe militar e a posterior guerra, e a represión franquista levouna a ser detida e xulgada; unha condena a morte que finalmente non se consumou. A pesar do seu breve paso pola alcaldía, a súa figura permanece na memoria local como símbolo dunha conquista democrática temperá e fráxil.
O homenaxe tamén serviu para poñer en perspectiva a situación actual: dos 313 concellos galegos, só 70 están dirixidos por mulleres, o que deixa á maioría dos municipios baixo gobernos masculinos. Ese desequilibrio, na orde do 77% de consistorios con alcaldes varóns, é o argumento que empregan os líderes municipalistas para solicitar medidas que favorezan a incorporación de mulleres ás responsabilidades de goberno. A conmemoración de Maruja Gómez utilizouse así para reivindicar políticas activas que fomenten a presenza feminina nos órganos de decisión locais.
O alcalde de A Cañiza, Luis Piña, defendeu no acto que a igualdade non consiste unicamente en ocupar cargos, senón en transformar a maneira de exercelos e as prioridades que se poñen sobre a mesa. Para Piña, incorporar novas sensibilidades e enfoques nos gobernos locais é esencial para que a representación sexa significativa e aporte cambios reais na xestión municipal. Tamén advertiu de que a democracia esixe unha vixilancia constante para non perder os avances logrados, lembrando como os logros de 1936 foron arrebatados pola represión.
A lembranza deses períodos convulsos remite a unha lección sobre a fráxilidade dos dereitos cando as institucións se derruban: a alternancia e a pluralidade non son naturais, senón resultados de procesos que hai que protexer e fortalecer. A federación municipalista aproveitou a efeméride para promover un debate sobre medidas concretas, desde programas de mentoría a reformas de acceso a candidaturas, que faciliten que máis mulleres cheguen ás alcaldías e ás plantillas de decisión local.
Ademais do homenaxe á primeira alcaldesa, o Concello de A Cañiza programou un acto en honra da arquitecta Rita Fernández Queimadelos, nacida na localidade e considerada unha das primeiras mulleres en exercer a arquitectura en España. O seu recoñecemento enmárcase na mesma liña de visibilizar traxectorias pioneiras que permaneceron esquecidas e de establecer referentes femininos en profesións e cargos de responsabilidade. A presenza destas figuras locais na axenda cultural busca conectar a memoria histórica coas demandas actuais por máis igualdade.
A conmemoración dos noventa anos da elección de Maruja Gómez subliña que os símbolos contan, pero que por si sós non abonda; fan falla políticas e vontade para traducir a memoria en cambios efectivos. A historia daquela alcaldía efémera é, segundo participantes no acto, un recordatorio de que a paridade nos gobernos municipais é alcanzable pero esixe compromiso político e social. A Cañiza reivindica hoxe esa herdanza como impulso para que nas próximas eleccións a presenza feminina deixe de ser a excepción e pase a ser unha realidade consolidada.
