Máis de 4.600 persoas en Galicia están a cobrar a pensión de xubilación e, ao mesmo tempo, continúan vinculadas ao mercado laboral, segundo os rexistros administrativos máis recentes. A cifra chega nun momento en que a última fase da reforma do sistema de pensións, que entrou en vigor o ano pasado, introduciu incentivos para prolongar a vida activa. Por outra banda, só 234 volveron ao emprego despois de se xubilar con anterioridade, un dato que plantea preguntas sobre as barreiras para a reincorporación.

A realidade sobre o terreo: casos, cifras e matices

O número global —máis de 4.600— inclúe tanto traballadores por conta propia como por conta allea. Non se trata unicamente de persoas que continúan por necesidade económica; moitos optan por manter a súa ocupación por vocación, por responsabilidade cun negocio familiar ou pola dificultade de atopar quen releve a súa actividade. Un caso ilustrativo é o de Marisa Díaz, de Monforte, que mantivo ao fronte de Tejidos Fildar máis aló da idade de retiro e traspasou o establecemento o ano pasado. Historias como a súa repítense en comercios de barrio, obradoiros artesanais e pequenas explotacións agrícolas.

Convén distinguir dous fenómenos: a prolongación da vida laboral antes da xubilación e a compatibilización pura, é dicir, cobrar a pensión e seguir traballando. O segundo fenómeno é o que mostran as cifras recentes. Aínda que a compatibilización achega ingresos e experiencia ao mercado, tamén revela carencias: a baixa cifra de retornos á actividade tras a xubilación suxire dificultades administrativas, fiscais ou persoais para recuperar un emprego despois de deixalo.

Fontes próximas á administración puntualizan que, en moitos municipios do interior —onde a idade media da poboación é máis alta—, a presenza de xubilados activos evita peches de comercios e mantén servizos básicos. Esa contribución é determinante para a supervivencia de comarcas afectadas pola despoboación, pero tamén complica o relevo xeracional: se o titular permanece en activo, os mozos non sempre atopan a oportunidade de asumir o negocio.

A reforma e os incentivos para seguir en activo

A fase final da reforma das pensións puxo no centro a idea de flexibilizar a saída do mercado laboral: mellores coeficientes para quen atrase a xubilación, e mecanismos que permiten compatibilizar a pensión cun traballo sen perder a prestación. En Galicia, cun tecido produtivo caracterizado polo autoemprego e as microempresas, esas medidas tiveron un efecto palpable. O marco normativo xa non penaliza do mesmo xeito a quen decide alongar a súa vida laboral, o que impulsou a moitas persoas a compatibilizar ingresos e actividade.

A adaptación legal, iso si, non o resolve todo. A calidade do emprego dispoñible para persoas nesa franxa de idade, a necesidade de conciliación e a existencia de contratos axeitados seguen a ser condicionantes. En cidades como Vigo, A Coruña ou Pontevedra o mercado ofrece máis alternativas; en cambio, en municipios da montaña lucense ou da Costa da Morte a oferta é limitada e a continuidade dos maiores vólvese, en ocasións, a única alternativa viable para soster servizos locais.

A Xunta anunciou en repetidas ocasións programas de apoio ao relevo xeracional e medidas para fomentar o emprendemento rural, pero a implantación práctica e o impacto real aínda arrecenden dúbidas entre comerciantes e gandeiros. Á falta dun relevo claro, a compatibilización actúa como un parche necesario, pero insuficiente para transformar as estruturas do emprego local.

Repercusións fiscais, sociais e políticas

Desde a óptica da Seguridade Social, a compatibilización pode ofrecer un dobre efecto: entradas de cotizacións por parte de