O Grupo de Traballo Orca Atlántica (GTOA) ven de difundir un informe no que contabiliza, desde 2020, un total de 1.613 encontros entre orcas e embarcacións no Atlántico nororiental, dos que 1.039 rexístranse como interaccións e 574 como avistamentos. Os datos abranguen a franxa costeira desde Francia ata a costa africana e recollen episodios ocorridos nas Rías Baixas, onde estes animais adoitan facerse visibles no verán. O interese por estes rexistros disparouse cando as orcas empezaron a achegarse aos barcos, actividade que en ocasións provocou danos materiais.
O GTOA distingue claramente dous tipos de sucesos: as interaccións, nas que as orcas fixan a súa atención na embarcación e mesmo a tocan, e os avistamentos, nos que os cetáceos simplemente son vistos sen que cambie o seu comportamento. A organización actualiza as súas cifras de forma continua coa colaboración de varias entidades e unha aplicación móbil que permite notificar observacións desde a costa e desde o mar.
Segundo o informe, en 2025 comunicáronse 155 interaccións e 110 avistamentos, mentres que no que vai de 2026 rexistráronse oito interaccións e sete avistamentos. Estes balances reflicten fluctuacións ano a ano, que o GTOA interpreta como sinais de variabilidade no comportamento da subpoboación.
Definición de interacción e avistamento
O propio GTOA explica as diferenzas operativas entre ambos conceptos para homoxeneizar os rexistros e facilitar a xestión. A distinción é clave para comprender o impacto real sobre embarcacións e actividades humanas.
«Considera se interacción, cando os animais fixan a súa atención no barco, chegando a manter un contacto directo, é dicir, cando se achegan, observan e/ou o tocan»
Pola contra, os avistamentos contabilízanse cando as orcas navegan sen prestar atención ao seu contorno ou pasan preto dunha embarcación sen cambiar o seu rumbo nin a súa conduta. Esta tipoloxía permite aos científicos separar episodios potencialmente conflictivos de encontros neutrais.
Cifras, tendencias e alcance xeográfico
Desde 2020 ata a data, o cómputo oficial entregado polo GTOA suma 1.613 rexistros, con 1.039 interaccións que implicaron atención ou contacto con embarcacións. O ano pasado mostrou unha redución do 23% nas interaccións respecto da media do período 2021-2024, mentres que os avistamentos aumentaron un 15% nese mesmo comparativo.
«Aínda que as interaccións non cesaron, aprecia se unha tendencia á baixada xa observada en 2024»
Os rexistros proceden dunha ampla área atlántica, incluíndo a costa galega e as Rías Baixas, onde as orcas foron vistas con certa regularidade nos meses de verán. A información procede tanto de observadores profesionais como de particulares que empregan a aplicación do GTOA para notificar encontros.
Os científicos consideran á chamada orca ibérica como unha subpoboación singular dentro do Atlántico nororiental, con patróns de movemento e comportamento que aínda están en estudo. O seguimento colectivo e a actualización permanente de datos son ferramentas fundamentais para a súa conservación e para mitigar conflitos coa navegación e a pesca.
Implicacións para a navegación e a conservación
As interaccións con embarcacións derivaron nalgúns incidentes con danos materiais importantes, o que xenerou preocupación entre navegantes e patróns de pequenas embarcacións. O GTOA e outras institucións recomendan prudencia e protocolos de actuación cando se detecta a presenza de orcas.
Ademais das medidas de autoprotección da navegación, os investigadores subliñan a necesidade de profundar no coñecemento da ecobioloxía desta subpoboación: hábitos de alimentación, estrutura social e rutas de desprazamento. Ese coñecemento é esencial para deseñar estratexias de conservación eficaces e previr futuros episodios de conflito.
Por agora, o GTOA mantén a recompilación sistemática de datos e a colaboración con administracións e colectivos do mar para monitorizar a evolución das interaccións. A serie temporal dos últimos anos ofrece unha ferramenta valiosa para avaliar tendencias e orientar decisións de xestión nas augas do Norte de España.
Por Manuel Méndez
