María Jesús Montero, vicepresidenta primeira e ministra de Hacienda, rexeitou este mércores na Comisión de Hacienda del Senado calquera modificación da regra de gasto que permita ás comunidades autónomas un acceso máis flexible ao superávit, durante a súa comparecencia na Cámara Alta en Madrid o 11 de marzo de 2026. A ministra explicou que, aínda que o Goberno está disposto a estudar fórmulas para facilitar investimentos con remanentes, non pode alterar a definición dos parámetros fiscais establecidos pola normativa europea nin pola Ley de Estabilidad Financiera. Montero alegou que introducir criterios distintos segundo a administración danaría a coherencia do marco fiscal e non contaría coa aquiescencia da Unión Europea. A súa intervención pecha así a solicitude plantexada por representantes autonómicos que reclamaban maior marxe para destinar superávit a proxectos concretos.
A petición que motivou a intervención partiu do senador Fabián Chinea, da Agrupación Socialista Gomera, quen puxo sobre a mesa a situación de comunidades como Canarias, con balances saneados e niveis de endebedamento relativamente baixos, para pedir unha excepción que permitira un uso máis áxil dos fondos acumulados. Chinea plantexou na súa quenda a necesidade de que territorios con fortaleza financeira poidan investir en infraestruturas e servizos sen quedar constrinxidos por unha regra de gasto ríxida que, segundo sostivo, penaliza o dinamismo económico. A reclamación apelaba á desigualdade fiscal real entre comunidades e á conveniencia de que aquelas con maior marxe de manobra poidan executar plans de desenvolvemento.
Montero, con todo, matizou que o Executivo non pecha a porta a que as comunidades empreguen os seus remanentes para determinadas inversións puntuais e con criterios técnicos, pero subliñou que esa apertura non se traduce nunha modificación do concepto legal do gasto nin nunha redefinición dos límites fixados por Bruselas. A ministra defendeu a posibilidade de estudar mecanismos operativos dentro do ordenamento vixente que permitan canalizar aforros cara a proxectos produtivos sen romper as regras fiscais. Na súa explicación insistiu na necesidade de diferenciar entre flexibilizar criterios de execución e cambiar os parámetros que rexen a sustentabilidade orzamentaria.
Durante a súa comparecencia Montero sostivo que nin lle corresponde ao Goberno de España nin corresponderíalle á Unión Europea autorizar que exista unha norma de gasto distinta en función da administración á que se aplique, un argumento que utilizou para xustificar o rexeitamento á proposta de Chinea. Sinalou ademais que permitir excepcións á carta abriría a porta a interpretacións dispares e podería xerar incentivos a prácticas fiscais arriscadas en administracións con menor disciplina orzamentaria. Con esa advertencia vinculou a uniformidade da regra coa previsibilidade e a confianza dos mercados e das institucións na xestión pública.
A ministra defendeu a regra de gasto como un instrumento para evitar un endebedamento excesivo que trasladaría cargas a futuras xeracións e prexudicaría a sustentabilidade das finanzas públicas a longo prazo. Montero advertiu do risco de que gobernos tentados por circunstancias coyunturais incrementen o gasto de forma estrutural sen cobertura, o que, na súa opinión, erosionaría a capacidade do Estado para reaccionar ante crises futuras. A tese oficial subliña a tensión permanente entre a necesidade de investimento público e a obrigación de manter equilibrio fiscal.
Na súa intervención recordou, ademais, que as regras fiscais permaneceron suspendidas durante catro exercicios a raíz da pandemia, unha situación excepcional que permitiu ás administracións utilizar remanentes sen as restricións habituais e que facilitou a execución de proxectos que doutro xeito terían quedado paralizados. Aquela suspensión, dixo Montero, foi unha ferramenta temporal pensada para unha crise sanitaria e económica sen precedentes, e non un precedente para a reinterpretación permanente dos límites orzamentarios. A ministra empregou ese recordo para reforzar a idea de que calquera relaxación debe ser excepcional e estar amparada polo marco legal vixente.
O debate que plantexou a solicitude de flexibilización volve poñer de manifesto a fricción entre comunidades que reivindican maior autonomía financeira para impulsar investimentos e o Goberno central, que prioriza a coherencia normativa e a prudencia fiscal. Territorios con posicións financeiras sólidas, como o caso citado de Canarias, insisten na posibilidade de converter aforros en crecemento, mentres que o Executivo insiste en que esa conversión debe facerse sen alterar os límites impostos pola política fiscal común. Na práctica, calquera avance esixirá acordos políticos complexos e, en última instancia, a conformidade europea.
Coa postura expresada este mércores por Montero, o estatus quo na aplicación da regra de gasto mantense, e as comunidades deberán seguir buscando fórmulas dentro do marco actual para canalizar os seus remanentes cara a investimentos. Calquera cambio substantivo esixiría unha revisión normativa e o visto bo das autoridades europeas, un horizonte que por agora se mostra pouco probable, coa consecuente expectativa de continuidade no debate sobre como conciliar estabilidade e capacidade investidora.
