Noemí Díaz Orol ofrecerá este sábado ás 17:30 no Museo do Mar de Sada unha conferencia titulada «As carolas e os autocuidados no mar de setembro», aberta e gratuita para o público. A ponencia abordará unha tradición costeira galega que combina prácticas de hixiene, baños e coidados persoais ligados á chegada de visitantes do interior a comezos do outono. O acto, organizado pola delegación local, pretende recuperar a memoria desas estadas e subliñar os beneficios do mar como recurso natural para a saúde. A iniciativa chega nun contexto local de interese pola divulgación etnográfica e a saúde comunitaria.
Díaz, divulgadora radicada en Ribadeo, conecta a proposta coa súa propia historia familiar: as súas primeiras experiencias proceden das visitas que facían ao litoral a súa avoa, Josefa Fernández Santos, e a súa madriña, María Díaz Fernández, originarias de Candal, na parroquia de San Martiño de Lúa, no concello de Pol. Na charla traerá testemuños e documentos que recuperan a lingua e as costumes de quen acudía ao mar en setembro. O obxectivo non é só describir a práctica, senón contextualizala social e sanitariamente na Galicia de finais do século XIX e comezos do século XX.
A ponente explicará por que estas mulleres e familias eran coñecidas con nomes tan variados ao longo da costa: na zona de Ribadeo falábase de «canouras», en Barreiros e Foz de «carolas» e no contorno de Viveiro de «carrachentas». Trátase de denominacións populares que, segundo Díaz, non responden a unha única interpretación e reflicten a diversidade dialectal e cultural do litoral galego. Ademais, salienta que o fenómeno se estendeu por toda a costa, non sendo exclusivo dunha soa comarca, e que esas palabras conteñen prácticas concretas de convivencia e autocuidado.
Sobre a orixe dos apelativos, a investigadora ofrecerá varias hipóteses baseadas en fontes orais e escritas. O termo «canoura» podería aludir a unha peza do muíño onde se trillaba o trigo ou á costume de levar pan da casa; «carola» vincúlase tamén a «carolo», un anaco de pan pequeno que se consumía durante a estancia. En canto a «carrachenta», Díaz cita a obra de Fina Roca e suxire unha relación coa presenza da chamada pega carrachenta, unha ave que baixa ao litoral en setembro para alimentarse, o que puido dar nome ao grupo humano que arribaba entón.
A charla situará o inicio documentado destas correntes humanas no último terzo do século XIX, con rexistros desde aproximadamente 1870 que mencionan bañistas procedentes do interior. Díaz subliña que a idea do mar como terapia non é nova: xa na Antigüidade clásica asociábanse augas e baños á saúde, e no século XVIII médicos ingleses defenderon cientificamente os beneficios dos baños de mar. Co tempo esa práctica modernizouse e chegou a profesionais sanitarios galegos que a recomendaron para recuperarse do esforzo agrícola e tratar algunhas doenzas.
Os asistentes coñecerán ademais como se organizaban esas estadas: as familias adoitan aproveitar os primeiros días de setembro, tras o traballo do verán, para trasladarse á costa. Alugaban cuartos con cociña e traían provisións —pan, manteiga, queixo— para cociñar, porque non todos se podían permitir comer fóra. Existía unha notable diferencia de recursos entre quen acudía, mais a práctica do baño e do aire mariño era transversal e amplamente valorada polos seus efectos no corpo.
Durante a conferencia repasaranse testemuños sobre hábitos de hixiene, costumes alimentarias e prácticas comunitarias vinculadas a eses días de costa, así como fotografías e documentos de arquivo que permiten reconstruír a experiencia. Díaz pretende que o público entenda non só a dimensión etnográfica senón o compoñente sanitario e emocional desas migracións temporais ao litoral, que combinaban ocio, tratamento e renovación social. A xornada busca tamén fomentar a reflexión sobre o valor dos recursos naturais compartidos.
A entrada á charla é gratuita e a organización recomenda a quen estean interesados acudir con antelación debido ao aforo limitado do museo. Con esta actividade, a divulgadora apunta a recuperar saberes populares e a reivindicar o mar como un ben común con potencial terapéutico, algo que, segundo afirma, «a natureza, e en concreto o mar, ofrece de forma gratuita». O encontro forma parte da programación local da delegación de A Mariña e está dirixido tanto a veciños como a investigadores e público xeral.
