En A Coruña, este xoves 12 de marzo de 2026, a portavoza nacional do BNG, Ana Pontón, valorou como unha «vitoria» para Galicia a decisión do Tribunal Supremo que obriga á familia Franco a devolver o Pazo de Meirás ao Estado, aínda que amosou o seu disgusto porque os herdeiros recibirán unha indemnización polos gastos vinculados á propiedade. A resolución, adoptada por unanimidade, confirma a sentenza da Audiencia Provincial da Coruña e aclara tanto a titularidade como o dereito a reparación económica dos demandados. Pontón situou a resolución como un triunfo da cidadanía galega e reclamou que o inmoble sexa xestionado como espazo público e de memoria. A dirixente nacionalista subliñou o seu orgullo por que a causa se pechase desde Galicia, a pesar do aspecto que considera inxusto da compensación.
O Tribunal Supremo ratificou a decisión anterior e ordenou a devolución do pazo ao Estado, ao tempo que recoñeceu o dereito dos herdeiros do ditador a ser resarcidos polos gastos que a propiedade lles supuxo. O alto tribunal fundamentou o seu fallo na proba documental e na valoración xurídica da transferencia e uso do inmoble durante décadas, pechando así unha longa etapa de litixiosidade en torno á finca situada en Sada. A sentenza representa o último elo dun proceso xudicial que xerara expectación política e social en Galicia e a nivel nacional.
Na súa intervención pública, Ana Pontón defendeu que a restitución do Pazo de Meirás á esfera pública debe traducirse na súa transferencia á comunidade autónoma e na apertura do recinto á poboación. Ao xuízo da portavoza nacional do BNG, converter o pazo nun lugar de memoria é imprescindible para «recordar e non repetir» episodios do pasado, e así facilitar a normalización dun espazo que, segundo ela, non pode seguir vinculado á familia do ditador. Non obstante, Pontón criticou a obriga de indemnizar os herdeiros, unha faceta do fallo que considerou incomprensible e que, dixo, non comparten.
A resolución do Tribunal Supremo suscitou reaccións en distintos ámbitos. O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, celebrou que exista unha sentenza «clara» sobre Meirás e pediu que as administracións actúen en consecuencia para garantir a xestión pública do pazo. Fontes do Ministerio de Memoria Democrática sinalaron que a entrega do inmoble ao dominio público será interpretada como a devolución ao público dun ben que, no seu criterio, nunca debería permanecer en mans privadas coa utilización que se fixo.
O debate sobre a indemnización centrou boa parte da polémica posterior ao fallo. Segundo a sentenza, a compensación xústifcase polos gastos acreditados polos herdeiros en relación coa conservación e outros custos derivados da propiedade; a cantidade concreta e a forma de pago deberán fixarse nos trámites posteriores. Esa cláusula foi recibida con sorpresa e rexeitamento por parte de colectivos memorialistas e formacións políticas que consideran que a restitución debería terse producido sen contraprestación.
O Pazo de Meirás, usado historicamente como residencia estival do ditador, foi obxecto de reclamacións públicas e litixios desde hai anos, alimentando mobilizacións e debates sobre patrimonio, memoria e xustiza histórica. Nos últimos meses, o inmoble abriu os seus xardíns ao público e, segundo os responsables da xestión, rexistrou xa máis de trescentas solicitudes de visita, unha mostra do interese cidadán polo espazo e da demanda de acceso que existía en Galicia.
Xuristas e expertos consultados sinalan que a sentenza do Supremo pode sentar un precedente para outros litixios sobre bens vinculados ao réxime franquista, aínda que advertan de que cada caso presenta particularidades xurídicas que condicionarán o seu alcance. A resolución ten, ademais, unha lectura política: reforza a esixencia de políticas públicas que garantan a tutela do patrimonio ligado á memoria democrática e a transparencia en procesos de transferencia e xestión.
Tras o fallo, as administracións autonómica e estatal deberán coordinar os pasos para a custodia, conservación e apertura do pazo, así como determinar o destino final do inmoble en termos administrativos e patrimoniais. Mentres tanto, a discusión pública sobre a indemnización e o significado simbólico do veredicto persiste, e actores políticos e sociais manteñen a atención sobre como se traducirá en medidas concretas o retorno de Meirás ao ámbito público.
