Rafael Jaén, coñecido por dirixir o informativo satírico que caricaturizou a política española, presenta na feira Flecha de Madrid unha serie de esculturas helicoidais construídas en madeira, pedra e óso. A mostra pódese visitar ata o 15 de marzo no Centro Comercial Arturo Soria Plaza e reúne pezas nas que o autor busca traducir patróns naturais mediante fórmulas xeométricas. Tras máis de tres décadas na televisión e a dirección de formatos que marcaron unha época, Jaén centra agora a súa atención nas estruturas que gobernan o crecemento e o movemento na natureza. A súa intención é clara: explorar e facer tangible unha armonía que, segundo el, permanece oculta á simple vista.

Jaén saltou á fama como responsable de ‘Las noticias del guiñol’, o espazo satírico de Canal+ que marcou a escena informativa e cómica de finais do século XX e a primeira década do XXI. Nese programa, as marionetas e o humor serviron para diseccionar ao poder e á actualidade de forma incisiva; entre os personaxes que recorreron ao seu enxeño estiveron os gobernos que presidiron José María Aznar, José Luis Rodríguez Zapatero e Mariano Rajoy. Esa etapa consolídao como creador de contidos e director con ton crítico e agudo, experiencia que agora aplica a outra disciplina: a escultura. O paso do medio audiovisual á peza física é, no seu caso, un traslado de sensibilidade máis que un abandono radical.

Autodidacta na carpintaría e na escultura, Jaén comezou a dedicarse con maior intensidade ao traballo manual tras a pandemia, cando decidiu dar continuidade a unha faceta que xa practicaba de forma intermitente. Durante os últimos catro anos expuxo con regularidade, aínda que confesa que lle custa desprenderse das súas obras e que adoita pedir aos compradores que lle remitan unha fotografía unha vez instaladas. Prefire materiais que ofrezan resistencia e tacto: madeira, pedra e, nalgúns casos, óso, soportes que segundo el permiten atopar unha voz propia e transmitir un volume que as imaxes non alcanzan.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

As pezas que presenta en Flecha comparten unha característica evidente: todas artéllanse en torno á hélice ou á espiral logarítmica. Ese uso do motivo non é casual, explica o artista, senón a tradución plástica de leis de crecemento que se observan en galaxias, conchas e xirasois. A espiral sérvelle para insinuar movemento e continuidade; a partir dunha regra matemática, Jaén traballa empíricamente a madeira e a pedra ata que a forma alcanza a tensión que busca. O resultado son obxectos que, aínda que de aparencia sobria, combinan cálculo e traballo manual en proporcións coidadas.

Nas súas declaracións, Jaén subliña que a busca semella moito á investigación: atender á natureza para descubrir unha beleza que non sempre é visible á primeira vista. Non se trata só de reproducir un patrón, di, senón de comprender como ese patrón condiciona a forma e o espazo e de permitir que a peza fale por si soa. Esa intención de que a obra «fale» retoma a súa traxectoria previa na que a ironía e a palabra daban voz a personaxes artificiosos; agora a voz tómanla os volumes e as texturas.

A feira Flecha, instalada en Arturo Soria Plaza, é un escaparate no que conviven galerías e artistas con propostas diversas, e a participación de Jaén chama a atención pola singularidade da súa traxectoria. A súa presenza no certame permite ver como un creador con base na produción televisiva incorpora a disciplina escultórica ao circuito expositivo contemporáneo. Ademais, a ubicación ata o 15 de marzo facilita a visita dun público amplo, interesado tanto na obra como na curiosidade do seu autor polos cruces entre ciencia e arte.

O traballo técnico de Jaén combina ferramentas de carpintaría e tallado en pedra con cálculos sinxelos que reproducen proporcións logarítmicas; a dificultade, explica, está en manter a sensación de lixeireza en materiais que adoitan ser pesados e toscos. Esa tensión entre robustez e movemento é unha das claves que el reivindica: a peza ten que transmitir dinamismo sen perder a serenidade formal. Así mesmo, a súa experiencia na dirección de equipos e na produción serviulle para xestionar procesos de creación que esixen precisión e paciencia.

A metamorfose profesional de Jaén —da pantalla á galería— é tamén un exemplo de como creadores vinculados aos medios reinventan a súa mirada para abordar outros linguaxes. Aos 30 anos de carreira televisiva suma agora unha produción escultórica que promete continuidade; quen visite a feira atopará obras que miran ao cosmos e á botánica coa mesma lupa. E mentres tanto, o autor conserva pequenos xestos íntimos: segue pedindo fotos das pezas instaladas, coma quen necesita confirmar que a súa obra, por fin, atopou un fogar.