Un grupo de catro expertos xubilados do Val Miñor conforma desde 2020 un pequeno laboratorio de ideas que busca ofrecer propostas concretas a concellos e organismos sobre os efectos do cambio climático e da globalización na comarca. O colectivo, que se reúne semanalmente e publica os seus traballos nunha web propia, centrou a súa última investigación no litoral de Nigrán tras a sucesión de borrascas e mareas vivas que afectaron Praia América e Panxón. O seu obxectivo é impulsar actuacións de adaptación e mitigación que protexan o territorio e a calidade de vida da poboación local. Os membros sosteñen que as solucións pasan por combinar coñecemento científico, intervención municipal e vontade política.
O grupo intégrano catro profesionais con longas traxectorias en ciencia e educación: Santiago Fraga Rivas, biólogo mariño vinculado durante 42 anos ao Instituto Oceanográfico; Carmela García González, profesora de Bioloxía e divulgadora ambiental; Fernando Lahuerta Mouriño, biólogo e docente que pasou tres décadas no IES Val Miñor e dez anos como director do centro; e José Ramón Ojea Vidal, informático e exdirector de Servicios Avanzados del Consorcio de la Zona Franca de Vigo. Tras a súa xubilación, os catro dedicaron tempo a aplicar os seus coñecementos ao territorio onde residen. Esa mestura de experiencia científica, educativa e técnica nutre as propostas que presentan aos responsables locais.
O colectivo, que se bautizou como Resiliencia, comezou a reunirse nos meses previos ao confinamento de 2020 e desde entón mantivo encontros semanais, adaptándose ás videoconferencias durante a pandemia. Os seus traballos e recomendacións difúndense na páxina resiliencia.gal, onde recollen informes, mapas e propostas de actuación para o Val Miñor. Ao longo destes anos desenvolveron proxectos de alcance local e ofreceron asesoramento a concellos e a organismos como a Zona Franca de Vigo. A súa intención é permanecer como unha fonte de coñecemento accesible e aplicada a problemas concretos.
O último informe do grupo analiza os danos recentes no litoral nigranés provocados pola combinación de temporais e mareas vivas, e propón intervencións concretas na Praia América. Entre as recomendacións figura a retirada de elementos de formigón e outras barreiras artificiais que limitan o espazo natural das dunas, coa finalidade de recuperar procesos e tecidos costeiros. Os autores advirten, ademais, de que as vivendas edificadas na liña do paseo de Panxón están en situación de vulnerabilidade e poderían verse afectadas por episodios recorrentes se non se adoptan medidas de adaptación. Nas súas conclusións alertan de que a inacción podería desembocar na perda de praias en décadas se non se actualizan as políticas de xestión costeira.
As propostas que emanan do informe combinan medidas de restauración ecolóxica —como a rexeneración de dunas e a revegetación con especies autóctonas— con recomendacións de planificación urbana que limiten a ocupación do borde litoral. Tamén plantexan alternativas baseadas na defensa branda fronte á construción de estruturas ríxidas e apuntan cara á necesidade de plans de manexo participativos que integren á cidadanía e aos sectores económicos locais. Os autores subliñan que a retirada de formigón non é unha solución única, senón parte dun paquete de actuacións que inclúe vixilancia, mantemento e unha estratexia de ordenación territorial coherente.
Este diagnóstico do Val Miñor encaixa nun contexto global de aumento de fenómenos extremos e de erosión costeira ligada ao ascenso do nivel do mar, un proceso que pon presión sobre poboacións e actividades económicas dependentes do litoral. Na comarca, a economía local —vinculada ao turismo e aos usos residenciais— fai que os custos sociais e económicos da degradación costeira sexan especialmente sensibles. Os integrantes de Resiliencia insisten en que as políticas de adaptación requiren investimento público e un cambio de prioridades para priorizar solucións baseadas na natureza.
Os membros do laboratorio prefiren actuar como asesores e non como representantes institucionais; ofrecen os seus análisis e recomendacións a título gratuito, apoiándose no seu coñecemento acumulado. Presentaron os seus informes a corporacións municipais e a organismos supramunicipais e manteñen contactos con entidades como a Zona Franca para explorar posibles colaboracións. A súa vocación é práctica: non se limitan á alerta, senón que propoñen actuacións concretas que, na súa opinión, poden executarse con planificación e financiación axeitadas.
Con seis anos de actividade, Resiliencia mantén a axenda de traballo e prepara novos estudos sobre riscos costeiros e adaptación territorial, ao tempo que reclama que as administracións aceleren decisións para evitar danos irreversibles. Os membros insisten en que as solucións locais —ben plantexadas e coordinadas— poden servir de exemplo para outras zonas de Galicia ante desafíos semellantes. Mentres tanto, a súa mensaxe é clara: a xanela para actuar é estreita e as medidas de hoxe decidirán o litoral de mañá.
