Risco oculto no rural galego: a traxedia dos pozos

A seguridade nas aldeas, un reto pendente

En numerosas zonas rurais galegas, a vida cotiá discorre arredor de elementos tradicionais que foron parte da paisaxe durante xeracións. Porén, algúns destes vestixios do pasado, como os pozos antigos, poden transformarse en trampas mortais. A recente morte dunha muller de avanzada idade tras caer nun pozo nunha aldea do concello de Ames volve poñer enriba da mesa a necesidade de revisar a seguridade destes elementos no rural.

Patrimonio e perigo: pozos sen protección

Os pozos, tan ligados á memoria e á economía do campo, raramente contan coas medidas de protección axeitadas. Co paso dos anos, tapas deterioradas, sistemas de peche inexistentes ou valados en mal estado convértense en ameazas silenciosas para veciños, nenos e maiores. Non é a primeira vez que Galicia asiste a un episodio luctuoso destas características, aínda que a maioría dos casos raramente transcenden máis alá do entorno inmediato.

O suceso ocorrido en Ames non é un feito illado. O envellecemento da poboación, a dispersión das vivendas e a falta de mantemento das infraestruturas rurais aumentan o risco. Ademais, a soidade na que viven moitas persoas maiores engade unha capa de vulnerabilidade difícil de combater. Cando acontece unha traxedia como a desta semana, a alarma social reactívase, pero o debate apenas dura uns días.

¿Quen debe responder pola seguridade?

A responsabilidade sobre a conservación e sinalización dos pozos adoita recaer nos propietarios do terreo, pero non sempre existe un control rigoroso. Os concellos dispoñen de ferramentas para esixir o cumprimento da normativa, aínda que a falta de recursos e a extensión do territorio dificultan a supervisión. Moitas veces, ata que non sucede un accidente grave, non se pon en marcha un plan de inspección ou de peche de puntos perigosos.

“¿Cantos pozos quedan aínda sen protección nas nosas aldeas?”, cabería preguntarse. A ocultación baixo a maleza, o descoñecemento da súa existencia por parte de novos propietarios ou o simple abandono contribúen a que os riscos se manteñan. Unha revisión periódica e unha campaña informativa poderían evitar máis desgraza, pero raramente se priorizan na axenda política local.

Emerxencias no rural: limitacións e respostas

O caso de Ames ilustra tamén as propias limitacións dos servizos de emerxencia en zonas afastadas dos grandes núcleos. Cando se produce un aviso deste tipo, a distancia e a orografía dificultan a intervención rápida. Os equipos de rescate e asistencia sanitaria realizan un traballo fundamental, pero, a miúdo, a alerta chega demasiado tarde para quen sofre o accidente.

A coordinación entre os servizos de emerxencias e os corpos de rescate rurais mellorou nos últimos anos, pero a dispersión poboacional e as malas comunicacións seguen sendo un reto. Concienciar á poboación da importancia de manter despexados e sinalizados os accesos a pozos e outras infraestruturas perigosas podería ser tan urxente como reforzar os propios equipos de intervención.

Un problema que transcende fronteiras

O risco dos pozos non é exclusivo de Galicia nin do noroeste peninsular. Cada ano, rexístranse en España varios incidentes similares, con vítimas tanto humanas como animais. Diversas comunidades autónomas puxeron en marcha campañas de inspección e selado de pozos, pero a magnitude do problema supera a miúdo a capacidade de reacción das administracións.

O debate sobre a conservación da memoria rural e a seguridade das persoas semella irresoluto. ¿Debe primar o patrimonio ou a prevención? ¿É suficiente a responsabilidade individual ou cómpre unha maior implicación pública? Preguntas que resurxen tras cada nova traxedia.