A Unidade de Investigación de Incendios Forestais (UIFO) da Consellería de Medio Rural centrou gran parte da súa actividade en Ourense durante 2025 para identificar e levar ante a xustiza aos responsables de lumes forestais. No transcurso do ano a UIFO conseguiu que cinco persoas da provincia foran postas á disposición xudicial pola súa presunta relación con incendios, dentro dunha onda que obrigou a multiplicar as pesquisas en toda Galicia. O aumento de sinistros e a diversidade de causas —desde incidentes mecánicos ata actuacións intencionadas— explican a presión sobre este equipo especializado.
Dous integrantes da unidade, José Manuel García e Fernando Moure, detallaron na primeira xornada do Salón da Prevención e Seguridade Laboral en Ourense como afrontan estas investigacións e por que resultan complexas. A UIFO, composta por quince axentes ambientais, traballa sobre o terreo para localizar o punto de inicio do lume, realizar un diagnóstico técnico da causa e recoller probas que permitan soster unha acusación. A súa labor combina pericia forense cun coñecemento profundo do comportamento do lume e do medio natural.
Os investigadores destacaron casos paradigmáticos do verán de 2025 que ilustran a variedade de orixes. En San Cibrao das Viñas un rebentón dunha roda dun camión provocou que a llanta arrastrase chispas que deron lugar a un incendio que ameazou a parroquia de Rante. Días antes, en Seixalbo, o bloqueo dos freos nun tren de mercancías provocou chispazos polo agarrotamento dun eixe e xerou un conato que chegou a cercar zonas urbanas e motivou evacuacións de veciños.
Ademais de fallos mecánicos, a UIFO constatou que actividades aparentemente menores, como o uso de ferramentas en zonas rurais, o emprego de petardos ou queimas controladas con fugas mal xestionadas, son causas frecuentes de inicio de lumes. O reto para os investigadores é distinguir entre accidente e acción intencionada e acreditar a responsabilidade penal, algo que esixe probas directas e indicios sólidos. Para iso, a coordinación con fiscais, Policía Nacional e Guardia Civil resulta esencial.
A intensidade de traballo en 2025 foi notable: dos 1.461 incendios forestais declarados en Galicia, a UIFO investigou 853, é dicir, o 58% do total, un volume que reflicte a gravidade da tempada. No cómputo autonómico, 17 persoas foron postas á disposición xudicial ese ano, 15 delas por lumes considerados intencionados. En Ourense, as cinco detencións enmárcanse nese esforzo por identificar aos presuntos autores e reunir as probas necesarias para a acción xudicial.
Os membros da unidade subliñaron en Previsel a necesidade de recursos e formación para mellorar a prevención e a investigación. Indicaron que as primeiras horas tras o inicio dun lume son decisivas para determinar a orixe e que calquera retraso pode borrar pegadas e complicar a obtención de probas. Por iso, a presenza inmediata de técnicos especializados e de unidades de seguridade no lugar é clave para soster futuros procedementos xudiciais.
Alén da investigación, a UIFO participa en campañas divulgativas que procuran reducir condutas de risco no medio rural e urbano. A prevención e a concienciación sobre como se pode iniciar un lume cunha chispa ou unha queima mal feita son pezas fundamentais para atallar a sinistralidade. Os investigadores insisten en que moitas das intervencións poderían terse evitado con medidas sinxelas de prudencia e vixilancia.
A lembranza dos episodios de 2025 —con localidades cercadas e poboacións desaloxadas— tamén obrigou a reforzar os protocolos de evacuación e coordinación entre emerxencias. Para a UIFO, o desafío non é só identificar culpables, senón contribuír a que se reduzan os riscos e a que as administracións implementen políticas máis eficaces de prevención. Mentres tanto, o seu traballo pericial seguirá sendo determinante para que os posibles incendiarios respondan ante a xustiza e para esclarecer como comezaron os lumes que afectan a Galicia.
