O profesor de Ciencia Política na Universidade de Duke, Pablo Beramendi, analiza en Santiago de Compostela os principais retos da democracia no século XXI. A súa intervención chega en medio dunha conxuntura internacional marcada por tensións globais e o auxe de movementos autoritarios.

Tres grandes desafíos contemporáneos

Segundo Beramendi, o primeiro gran reto é o vertixinoso cambio tecnolóxico. Este impacta directamente en como se xestiona e distribúe a información política. A base sobre a que se sustenta a democracia —a existencia de información verificable— quedou comprometida.

O segundo desafío afecta ás organizacións de intermediación. Partidos, sindicatos e organizacións sociais perderon capacidade de mobilización. Isto modifica o sentido mesmo de conceptos como esquerda e dereita, agora máis ambiguos e manipulables.

Finalmente, o crecemento da desigualdade económica tradúcese en desigualdade política. Sectores menos favorecidos senten un afastamento progresivo cara á participación cidadá. Mesmo mozos de clase media en países como España amosan certa receptividade cara a opcións de extrema dereita.

Desafección e crecemento da extrema dereita

A polarización política non xorde da nada. En moitas rexións, especialmente rurais, hai unha crecente sensación de abandono. O Estado semella ausente en zonas afastadas dos grandes centros urbanos, o que alimenta o descontento.

Este fenómeno non é exclusivo de España. En toda a Unión Europea obsérvase un patrón semellante. As áreas despoboadas tendan a afastarse da vida democrática. Isto favorece a mobilización de votantes por parte de movementos radicais.

En Estados Unidos, o fenómeno é aínda máis pronunciado. O sistema electoral outorga grande peso a estados con pouca poboación. Isto permite que minorías xeográficas teñan unha influencia desproporcionada no Congreso e no Senado.

Trump e a ameaza á estabilidade institucional

Donald Trump representa, segundo Beramendi, un auténtico reto para a democracia estadounidense. Aínda que non sexa formalmente un ditador, as súas accións poñen a proba as institucións do país.

A súa recente decisión de atacar Irán sen autorización do Congreso evidencia unha tendencia autoritaria. Porén, Estados Unidos mantén uns mecanismos de control que, aínda que debilitados, actúan como freo ao abuso de poder.

O sistema xudicial independente segue actuando como contrapeso

O xornalismo crítico mantén o seu rol fiscalizador

A sociedade civil resiste fronte ao autoritarismo

O experto advirte que estes sistemas poden resistir, pero a súa fortaleza non é ilimitada. Todo depende da vontade de quen os defenden.