O presidente dos Estados Unidos, Donald Trump, asegurou este mércores á saída da Casa Blanca que o Goberno de España «non coopera» en materia de defensa e ameazou coa posibilidade de cortar o comercio bilateral se Madrid non eleva o seu compromiso. As declaracións, realizadas nunha comparecencia informal ante a prensa, son a continuación das críticas lanzadas polo mandatario estadounidense a semana pasada, cando tildou a España de aliado «terrible». Trump situou o reproche no terreo do gasto militar e da contribución á OTAN, cuestións que, segundo dixo, xustifican a súa advertencia sobre posibles medidas comerciais.
Na súa intervención o presidente afirmou que España recibe «protección» e non paga o que lle corresponde, un reproche recurrente na súa retórica dirixida aos aliados europeos. Trump intentou vincular a inversión en defensa coa seguridade que, no seu xuízo, os Estados Unidos proporcionan ao continente: se esa achega non se axusta ao que considera necesario, o comercio bilateral estaría en risco. A referencia a «cortar o comercio» introduce un compoñente económico concreto que, aínda que formulado como ameaza, abre interrogantes sobre o alcance real de calquera medida.
As palabras do líder norteamericano diríxense de maneira explícita á clase política española; nun momento da comparecencia referiuse en termos críticos aos dirixentes que gobernaron en España nos últimos anos. Na súa crítica aludiu tamén á prolongada situación do que cualificou como insuficiente compromiso co gasto militar, un argumento que utiliza para presionar aos socios europeos a aumentar os seus orzamentos de defensa ata o 2% do PIB, obxectivo fixado pola OTAN.
O ataque verbal supón unha nova tensión nunha relación transatlántica que, a pesar de ser histórica, sufriu episodios de fricción nos últimos anos. A ameaza de Trump engade incerteza sobre proxectos económicos e comerciais que unen a ambos países, aínda que expertos sinalan que calquera decisión de cortar o comercio tería implicacións legais e económicas complexas que superarían a mera vontade política. Ademais, o impacto sobre empresas españolas con presenza nos EEUU ou sobre pactos comerciais bilaterais faría que unha medida así fose difícil de aplicar sen xerar custos mutuos.
Desde Madrid non houbo unha resposta inmediata e contundente no momento destas declaracións; o Executivo español, dirixido por Pedro Sánchez, sostivo noutras ocasións o seu compromiso coa OTAN e cos incrementos en materia de defensa, aínda que sempre apelando aos prazos e á situación orzamentaria. Fontes do Goberno subliñaron previamente a vontade de colaboración cos aliados e a aposta por reforzar a seguridade internacional, mentres que os interlocutores europeos insisten en combinar a esixencia de gasto con políticas máis amplas de estabilidade e diplomacia.
A ofensiva verbal de Trump prodúcese nun contexto global convulso, con cuestións enerxéticas e militares sobre a mesa e con Bruxelas intentando manter a cohesión entre os seus membros. A presidenta da Comisión Europea, Ursula von der Leyen, defendeu recentemente a postura da Unión sobre a orde internacional e a necesidade de que os aliados manteñan compromisos firmes, aínda que tamén reivindicou que a resposta europea debe ser colectiva e non deixarse marcar unicamente por presións externas.
Analistas consultados recordan que a retórica de Trump contra aliados non é nova e adoita combinar ameazas con ofertas de renegociación ou vantaxes comerciais, segundo o caso. No plano interno, as súas declaracións poden servir para reforzar un discurso de defensa do gasto e de esixencia aos socios que conecta coa súa base electoral; no exterior, con todo, complican a coordinación en foros multilaterais e xeran incerteza entre empresas e inversores que seguen de cerca a estabilidade das relacións transatlánticas.
A ameaza de cortar o comercio con España, pola súa parte, enfronta obstáculos prácticos: calquera medida de calado sobre aranceles ou restricións comerciais necesitaría procesos administrativos e tería repercusións en sectores sensibles como a agroalimentación, a automoción e o turismo. Ademais, a interdependencia económica entre a UE e os Estados Unidos implica que reaccións en cadea poderían afectar a aliados máis alá do ámbito bilateral, o que converte a advertencia nun elemento político de forte carga simbólica pero de execución complexa.
Nas próximas horas agárdase que desde o Palacio de La Moncloa ou desde o Ministerio de Asuntos Exteriores se fagan públicos posicionamentos que aclaren a resposta oficial española. Mentres tanto, a nova andanada de Trump engade un novo capítulo aos desencontos entre o inquilino da Casa Blanca e varios gobernos europeos, e mantén na axenda pública a discusión sobre ata que punto as obrigas de defensa deben traducirse en contribucións financeiras inmediatas e como deben xestionarse as consecuencias políticas e económicas do seu incumprimento.
