Esta tarde, no Cine Teatro Salesianos de Vigo, preséntase con parte do seu equipo o filme documental «360 curvas», dirixido por Alejandro Gándara e Ariadna Silva, candidata aos Premios Mestre Mateo. O largometraxe reconstrúe as mobilizacións coñecidas como «As Movidas» en A Fonsagrada, que incluíron concentracións, peches e unha gran marcha a Santiago con decenas de autobuses, e intenta responder ás preguntas sobre o abandono institucional do medio rural. A proxección, programada ás 20.00 horas, irá seguida dun coloquio cos realizadores e varios protagonistas locais. A cinta xorde, segundo os seus autores, da necesidade de recuperar unha memoria colectiva que explica a ira e a resistencia dunha comarca golpeada pola despoboación.
O xermen do proxecto foi o achado de material de arquivo localizado por veciños da propia Fonsagrada, que permitía reconstruír con detalle as xornadas de protesta. En concreto, o equipo produciu a película tras descubrir imaxes tomadas polo fotógrafo local Manuel Fernández, que documentou as mobilizacións e unha manifestación multitudinaria a Santiago na que se cifran uns 4.000 participantes. Os directores contan que esa filmación, pola súa proximidade e naturalidade, supuxo a oportunidade de contar unha historia que non transcendera máis alá do territorio.
Segundo explican os autores, a iniciativa naceu despois da pandemia impulsada por un dos protagonistas, Adrián Méndez, xunto co director de fotografía do proxecto, que plantearon a idea de ordear e contextualizar as imaxes. O documental combina ese material testemuñal con testemuños actuais e entrevistas para ofrecer un relato sobre como se configurou a protesta e que a motivou. A intención, engaden, non é só rememorar episodios puntuais, senón amosar as causas profundas do malestar: a perda de servizos, o retroceso demográfico e a sensación de abandono por parte das administracións.
O conflito que relatan as imaxes ten a súa orixe, en boa medida, na comarcalización e en decisións administrativas que os veciños interpretaron como un recorte de dereitos e recursos. Os relatos reproducen unha estratexia de protesta capaz de mobilizar toda unha comarca: peches de institucións, concentracións e a organización de autobuses para desprazarse en masa ata a capital galega. Eses episodios, que no seu día chamaron a atención pola intensidade da resposta cidadá, volven agora á axenda pública a través do documental.
A Fonsagrada, territorio protagonista do filme, foi un concello con maior peso demográfico no pasado: a principios do século XX chegou a contar cunha poboación próxima á das que teñen as grandes cidades galegas, segundo os autores. Hoxe a cifra ronda os 4.000 habitantes e a sensación entre a poboación é a de estar constantemente a perder veciños e servizos esenciais, un fenómeno que a película sitúa no centro do relato de protesta. Ese fío condutor permite ao espectador comprender por que pequenas comunidades optan por mobilizarse de forma tan organizada.
Gándara e Silva, que comparten a dirección, defenden que o valor do metraxe non reside só no que amosa, senón en como o fai: a cámara próxima e a participación dos propios protagonistas permiten un relato íntimo e colectivo á vez. Na presentación en Vigo agárdase que o coloquio achegue claves sobre o proceso de investigación, o proceso de montaxe de arquivos e a relación entre memoria local e reivindicación política. O recoñecemento nos Mestre Mateo, subliñan, reforza a relevancia de reconstruír episodios locais desde a mirada do propio territorio.
Máis alá da anécdota histórica, «360 curvas» formula preguntas abertas sobre as políticas de ruralidade e as respostas sociais á perda de servizos. A película mostra, segundo os seus realizadores, que fronte aos desafíos do mundo rural hai tanto vulnerabilidade como capacidade de resposta comunitaria: mentres se describen carencias, tamén xorden exemplos de xente que segue apostando por permanecer no territorio e por reivindicar dereitos. Esa tensión entre abandono e resistencia é o motor narrativo do documental.
A proxección en Vigo forma parte dunha serie de presentacións que levarán a película a diferentes puntos da provincia, coa intención de xerar debate público e recuperar a memoria dalgunhas mobilizacións que, para moitos dos protagonistas, marcaron un antes e un despois. Os responsables do filme esperan que a cinta actúe como ponte entre xeracións e contribúa a repensar políticas que permitan fixar poboación e garantir servizos en zonas rurais con historias similares á de A Fonsagrada.
