Un equipo de estudantes do CIFP A Carballeira de Ourense concluíu, tras tomas de mostras no contorno do centro, que non hai indicios de presenza do mosquito tigre na súa área de influencia, e o proxecto recibiu o Premio Faro 2026 ao Mellor Proxecto Educativo en Saúde Pública. A Dirección Xeral de Saúde Pública recoñeceu a labor do grupo dentro do Programa Prometeo, cuxa entrega de galardóns se celebrou hoxe no salón de actos da Consellería de Sanidade en Santiago de Compostela. O traballo, levado a cabo por estudantes de segundo curso do ciclo superior de Química e Saúde Ambiental, naceu como resposta á detección do mosquito tigre en Galicia en 2023 e persegue establecer unha vixilancia temperá en Ourense. A noticia sitúa o centro como pioneiro na comunidade na vixilancia de vectores con fins de protección sanitaria.
O xurado valorou a metodoloxía e o carácter formativo do proxecto, que combina traballo de campo e análises en laboratorio. O recoñecemento do Premio Faro 2026 reforza unha iniciativa que, ademais de formar ao alumnado, achega datos útiles ás autoridades sanitarias. A cerimonia en Santiago congregou responsables da Dirección Xeral de Saúde Pública e representantes de centros educativos que desenvolven programas similares. Para o CIFP A Carballeira, a distinción supón visibilidade institucional e un respaldo ao papel da educación técnica en asuntos de saúde pública.
O proxecto púxose en marcha cando se confirmou a chegada do mosquito tigre a Galicia en 2023 e o profesorado viu a ocasión de converter esa alarma nunha actividade educativa práctica. Segundo Víctor Moreira, profesor do ciclo de Química e Saúde Ambiental, a idea foi integrar o estudo de factores ambientais que afectan á saúde nunha vixilancia real, de maneira que o alumnado aplicase en campo os coñecementos adquiridos en clase. A iniciativa, bautizada como Prometeo, combina técnicas de captura, identificación e rexistro de exemplares para monitorizar a presenza de vectores. O profesor subliña que o proxecto persegue tanto a detección temperá como o aprendizaxe de protocolos científicos por parte dos estudantes.
O sistema de toma de mostras empregado inclúe nove trampas situadas arredor do centro que atraen aos mosquitos mediante cheiros que imitan a pel humana; os exemplares capturados clasifícanse e analízanse no laboratorio do instituto. A directora do centro, Adelaida Sáa, destacou que o alumnado pon en práctica os procedementos que se traballan na aula, desde a instalación de trampas ata a identificación morfolóxica ao microscopio. Ademais do compoñente formativo, a directora subliñou o valor preventivo do estudo: coñecer a ausencia ou presenza do vector permite planificar medidas ante un eventual risco de transmisión vírica. A metodoloxía, sinxela pero rigorosa, facilita que os estudantes adquiran competencias técnicas aplicables á vixilancia epidemiolóxica.
As estudantes participantes tamén reivindican a difusión dos resultados como parte da función pública do proxecto. Ariadna Pérez, estudante de segundo curso, sinalou que é importante que a cidadanía coñeza o traballo porque contribúe á tranquilidade e á sensibilización sobre a prevención. A súa compañeira Cleidis Chiré resaltou que a iniciativa permite aprender a alertar e a intervir ante a presenza dun vector, aprendizaxes útiles tanto para futuros técnicos como para a comunidade. Ambas insistiron en que a experiencia de campo e a presentación de resultados reforzan a súa formación profesional.
Até agora, Ourense non rexistra incidencias atribuíbles ao mosquito tigre nas zonas nas que se fixeron tomas de mostras polo centro; as análises do CIFP A Carballeira amosan un resultado negativo, o que a dirección interpreta como un indicio de que a provincia segue libre deste vector nos puntos controlados. Sáa sinalou que o feito de que sexan o único centro de formación en Galicia que realiza este tipo de estudo sitúa o instituto nunha posición adiantada na vixilancia. Este balance «cero», segundo a dirección, non descarta a necesidade de manter a vixilancia estacional e ampliar as tomas de mostras para cubrir outros puntos municipais.
O proxecto Prometeo tamén tivo eco fóra da comunidade galega: en 2025 os estudantes acudiron a un congreso educativo celebrado na sede do Consejo Superior de Investigaciones Científicas en Madrid, onde presentaron un póster cos resultados obtidos. Aquela participación no CSIC abriu portas para intercambiar experiencias con outros equipos e amosar que a formación profesional pode contribuír á saúde pública. A colaboración con instancias científicas e sanitarias reforza a validez técnica do traballo e facilita a súa integración en redes de vixilancia máis amplas.
Os impulsores do proxecto lembran que a detección e control do mosquito tigre é relevante non só pola picadura senón pola súa capacidade para transmitir enfermidades como o dengue ou o zika, razón pola que a vixilancia local ten potencial impacto sanitario. Moreira enfatiza que o obxectivo é colaborar coas autoridades sanitarias na protección da poboación, achegando datos fiables e formando técnicos capaces de responder ante emerxencias vectoriais. A combinación de formación e servizo público convértese o proxecto nunha ferramenta útil para a prevención.
De cara ao futuro, o CIFP A Carballeira valora consolidar e ampliar o programa, incorporar máis puntos de toma de mostras e sistematizar a comunicación de resultados cos servizos de saúde. A experiencia demostrou que integrar estudantes en labores aplicadas non só mellora a súa empregabilidade senón que tamén ofrece un servizo preventivo á comunidade. Nese sentido, o recoñecemento do Premio Faro 2026 confirma que a educación técnica pode xogar un papel relevante na vixilancia epidemiolóxica rexional.
