O Concello de Vilagarcía porá en marcha nos próximos meses o programa de prevención de adiccións Construíndo Saúde en dous institutos do municipio co obxectivo de reducir o risco de consumo entre adolescentes. A intervención desenvolverase durante o último trimestre do curso no IES Armando Cotarelo Valledor e no IES O Carril, e está dirixida especialmente ao alumnado de primeiro de Educación Secundaria Obrigatoria e ás súas familias. A iniciativa implémentase desde o departamento municipal de Prevención Comunitaria, en colaboración coa Universidade de Santiago de Compostela, para atallar condutas problemáticas vinculadas ao tabaco, o alcohol e o cannabis. O proxecto busca, ademais, reforzar habilidades sociais e emocionais que reduzan a probabilidade de inicio no consumo.
Construíndo Saúde é un programa nacido na USC na década de 1970 e actualizado recentemente para adaptalo ás realidades actuais da adolescencia, segundo explican as fontes municipais. Ao longo das últimas décadas o deseño foi aplicado en distintos territorios dentro e fóra de Galicia e, sosteñen os seus promotores, conta con avaliacións que avalan a súa eficacia para previr consumos e mellorar variables psicosociais. Pola súa traxectoria, a Consellería de Sanidade inclúeo na carteira de programas modelo do Servizo de Prevención de Condutas Adictivas, un recoñecemento que facilitou a súa implementación en contextos educativos. A versión que chegará agora a Vilagarcía incorpora adaptacións metodolóxicas e materiais pensados para a fase actual de escolarización secundaria.
Antes de iniciar as actividades nas aulas, o profesorado e os equipos de orientación de ambos centros recibiron unha sesión formativa impartida polo equipo da USC, liderado polo psicólogo e profesor Xosé Antón Gómez Fraguela, un dos coautores do programa. Esa formación preparatoria pretende dotar aos docentes de ferramentas para integrar as sesións no horario escolar e para manter a coherencia pedagóxica co resto de proxectos educativos do centro. Durante o desenvolvemento do programa, o departamento municipal de Prevención Comunitaria prestará seguimento e apoio técnico aos equipos docentes, tanto na loxística como na valoración de resultados. Ese acompañamento pretende asegurar a fidelidade ao modelo e resolver dúbidas metodolóxicas sobre as dinámicas na aula.
As sesións programadas abordarán, ademais do consumo de sustancias como o tabaco, o alcohol e o cannabis, contidos orientados a fortalecer o pensamento crítico, a autoestima e valores como a tolerancia e a cooperación. O deseño didáctico inclúe actividades para traballar a xestión emocional e as habilidades sociais, con exercicios prácticos que buscan mellorar a convivencia e as relacións entre o alumnado. Os responsables subliñan que a prevención non se limita a ofrecer información sobre os riscos, senón que procura dotar aos mozos e mozas de competencias para tomar decisións informadas e resistir presións sociais. Nese sentido, a participación das familias concíbese como un compoñente complementario para consolidar as aprendizaxes fóra do entorno escolar.
Desde o Concello destacaron a vontade de estender a experiencia a outros centros se os resultados no IES Armando Cotarelo Valledor e no IES O Carril resultan positivos, e sinalan que o programa encaixa na estrategia municipal de saúde comunitaria. A aposta por integrar prevención escolar e servizos sociais municipais responde, segundo o goberno local, á necesidade de intervir de maneira temperá e coordinada ante riscos emerxentes na adolescencia. A administración tamén valora que proxectos deste tipo contribúen a normalizar o traballo preventivo e a crear unha cultura educativa centrada no benestar e na prevención. A colaboración coa USC aporta ademais un respaldo técnico que facilita a avaliación e a difusión de boas prácticas.
A actualización do programa incorpora, segundo os seus creadores, materiais adaptados aos cambios tecnolóxicos e ás novas formas de relación entre os mozos e mozas, que condicionan os riscos e as oportunidades de consumo. Entre eses elementos figuran actividades que fomentan a reflexión sobre o uso de redes sociais, a presión de grupo e as mensaxes publicitarias relacionadas con sustancias. O deseño inclúe indicadores para medir cambios en actitudes e condutas, o que permitirá aos responsables municipais e á universidade avaliar o impacto no curto e medio prazo. As medicións servirán tamén para axustar as intervencións e mellorar a transferencia a outros centros da comarca.
O programa inscribe-se nun contexto rexional onde as autoridades sanitarias e educativas veñen incrementando accións preventivas dirixidas a mozos e mozas, ante a preocupación pola precocidade no inicio do consumo de sustancias. En Galicia, programas escolares e comunitarios foron promovidos coa intención de combinar prevención universal na aula con recursos de atención e apoio familiar. Especialistas consultados noutros proxectos coinciden en que as intervencións escolares gañan eficacia cando se articulan con políticas locais e coa formación do profesorado. A experiencia vilagarciana presentarase nos próximos meses como un caso a seguir no conxunto da provincia.
Os responsables municipais anunciaron que informarán ás familias dos contidos e do calendario a través dos canais habituais do Concello e dos centros educativos, e que se habilitarán vías de comunicación para resolver dúbidas e recoller impresións. A implicación de nais, pais e titores considérase clave para consolidar os cambios nos hábitos dos adolescentes e para ofrecer un entorno protector máis amplo. En definitiva, Vilagarcía aposta por unha intervención preventiva baseada na evidencia e na participación comunitaria coa intención de reducir factores de risco e promover o benestar da súa xuventude.
