Veciños e propietarios de bares e restaurantes de Pontecesures expresaron o seu malestar porque, por terceiro ano consecutivo, o Concello non celebrará a tradicional Festa da Lamprea do Ulla. En lugar da festa, o goberno local limitou os actos a unha ruta de tapas que agrupa seis establecementos, un obradoiro de cociña e un showcooking na praza de abastos, a pesares de que a lamprea volve a aparecer en abundancia no río. A decisión reavivou as críticas sobre a xestión cultural e turística do municipio e acendeu o debate entre o goberno bipartito e a oposición municipal.
O evento, que ata 2023 era unha cita consolidada no calendario gastronómico da comarca, quedou suspendido tras as eleccións municipais dese mesmo ano, cando cambiou a corporación. Os responsables do Concello, formado polo BNG e polo PSOE, argumentaron en edicións anteriores que a escaseza de lamprea impedía manter a celebración; con todo, este ano a captura do peixe recuperouse, segundo pescadores locais, o que aumenta a frustración entre os hostaleiros.
O único grupo da oposición, o PP que lidera o exalcalde Juan Manuel Vidal Seage, acusou o goberno municipal de «desinterese e desidia» por non recuperar a festa. Seage asegura que a abondancia de lamprea no Ulla permitiría a organización da Festa, pero que a falta de iniciativa do Concello cortou de raíz calquera posibilidade dunha celebración á altura dos anos anteriores. Os veciños consultados por este diario coinciden en que a decisión carece de xustificación cando a materia prima existe.
No reducido programa que si autorizou o Concello figuran unha ruta de tapas con seis bares ou restaurantes da localidade e un obradoiro de cociña, ademais dun showcooking na praza de abastos. Para moitos establecementos, ese formato representa unha versión minguada do que era a Festa, que mobilizaba turistas e consumidores e xeraba movemento económico na hostalaría local durante varios días. Os empresarios advirten de que a visibilidade que achegaba a festa non se recupera cun programa tan limitado.
Algunhas voces propuxeron sacar adiante a celebración por iniciativa popular, sen depender do Concello, pero os promotores recoñecen que o calendario está xusto: San Lázaro, festividade vinculada á lamprea, celébrase o 22 de marzo, e organizar un evento de certa envergadura esixe tempo para tramitar permisos e asegurar o aprovisionamento. Mentres tanto, xa hai comerciantes e cociñeiros que traballan en actividades menores para manter viva a tradición da lamprea na vila.
Na última edición celebrada, en 2023, cociñeiros como Pili Novo e Manuel Losas, de Casa Farrucán, compartiron protagonismo con pescadores nas cociñas instaladas na praza de abastos. A escena repetíuse nas imaxes daquela, xunto ao pescador Pepe Barreiro, que exhibía a primeira lamprea da tempada. Este ano, a Deputación tamén levou a cabo accións promocionais, como a instalación dun «food truck» na praza, pero os comerciantes estiman que esas iniciativas institucionais non substitúen a programación tradicional da festa.
Para os hostaleiros, a cuestión non é só simbólica: a Festa da Lamprea supón un impulso comercial que beneficia a hoteis, bares e comercios máis aló dos establecementos participantes. A ausencia da celebración completa afecta a planificación de menús, a compra de produto e a expectación de afluencia de visitantes, o que á súa vez incide na economía local nun período clave para a tempada turística.
O debate puxo en evidencia a necesidade dun acordo entre o Concello e os valeiros, os pescadores que capturan a lamprea no Ulla, sobre criterios, loxística e permisos para garantir a continuidade da festa. Mentres tanto, a corporación municipal mantén o programa reducido e non anunciou medidas para recuperar o formato previo. Os veciños e o sector hostaleiro agardan que, máis aló das críticas, se abra un canal de diálogo que permita asegurar a celebración en 2027 ou antes, se as condicións e a vontade política o posibilitan.
