Herdanzas en Galicia: Por que cada vez máis familias se afastan do legado familiar?

A tradición de herdar en cuestión: ¿fin dun ciclo?

Galicia foi, durante séculos, un territorio marcado pola forte vinculación familiar á terra e aos bens inmobles. A herdanza, vista tradicionalmente como un símbolo de continuidade e arraigamento, semella tambalearse ante unha realidade imprevista: o crecente número de galegos que optan por renunciar á herdanza recibida. Este fenómeno, que se reflicte nos rexistros notariais, desafía o imaxinario colectivo sobre a transmisión patrimonial entre xeracións.

O peso das cargas: máis alá dos números

Detrás de cada renuncia hai historias que raramente saen á luz. Moitos herdeiros atopan que o suposto “agasallo” familiar vai acompañado de realidades pouco apetecibles: propiedades en mal estado, terreos de difícil explotación ou herdanzas que carrexan débedas inesperadas. As obrigas fiscais e os custos asociados ao proceso de aceptar unha herdanza poden converter o que era un dereito nunha pesada carga económica.

Neste contexto, a pregunta non é tanto por que se rexeita unha herdanza, senón ata que punto a estrutura fiscal e a situación económica actual condicionan as decisións familiares. ¿Está a sociedade galega preparada para afrontar o fin do tabú de renunciar ao que “é dun por dereito”?

Contexto demográfico e migratorio: ¿quen pode facerse cargo?

O envellecemento da poboación galega e a emigración das xeracións máis novas cara a outras rexións ou países cambiaron radicalmente o escenario da sucesión. Moitos potenciais herdeiros residen lonxe do lugar onde se atopan os bens, o que dificulta a xestión e o aproveitamento do patrimonio recibido. Ademais, a dispersión da propiedade rural e urbana engade complexidade á hora de afrontar gastos de mantemento, impostos e trámites legais.

Así, as herdanzas xa non son necesariamente unha oportunidade, senón que, en moitos casos, representan un reto loxístico e económico. ¿Que sentido ten aceptar unha finca que non se pode cultivar, un inmoble que require custosas reformas ou un legado hipotecado por débedas fiscais?

O impacto da fiscalidade e da lexislación sucesoria

O sistema fiscal vixente en materia de sucesións xera controversias recorrentes. As taxas e gravames sobre a transmisión de bens, especialmente cando existen débedas ou cando a relación de parentesco é afastada, poden disparar o custo de aceptar unha herdanza. Non é estraño que, nalgúns casos, o valor dos impostos a pagar supere o beneficio neto do legado recibido.

Responsables de colectivos notariais sinalaron en varias ocasións a necesidade de revisar o marco legal para evitar unha “herdanza imposible”, que condena a quen debería ser beneficiario a rexeitar o que lexitimamente lle corresponde. A pregunta é se unha reforma neste sentido podería reverter a tendencia ou se o cambio xa é estrutural.

Comparativa: ¿é Galicia un caso illado?

Aínda que as cifras galegas chaman a atención pola súa magnitude, o fenómeno das renuncias ás herdanzas esténdese por outras comunidades autónomas e países europeos. As particularidades galegas —cunha poboación moi envellecida e un minifundismo histórico— intensifican o problema, pero a raíz é común: a crecente incompatibilidade entre o valor sentimental e o custo real de herdar.

En lugares onde a propiedade inmobiliaria se devaluou ou onde o mantemento é especialmente gravoso, os rexeitamentos multiplícanse. Esta mudanza de paradigma obriga a repensar o papel da herdanza na economía familiar e na cohesión territorial.