A exdirixente de ETA Soledad Iparraguirre, coñecida como ‘Anboto’, saíu esta mañá pasadas as dez da cadea de Martutene (San Sebastián) tras acceder o Goberno Vasco a concederlle un réxime de semiliberdade en aplicación do artigo 100.2 do Regulamento Penitenciario. Poderá saír da prisión de luns a venres para traballar ou realizar labores de voluntariado, pero deberá volver a durmir ao centro penitenciario.
Saída protexida e primeira xornada fóra do módulo
O momento da saída estivo marcado pola discreción e a tensión. Al redor dunha decena de persoas agardaban ás portas do centro e colocáronse fronte á exmilitante para evitar que a súa imaxe fose captada polos medios. Vestida con gafas de sol escuras, unha cazadora verde e vaqueiros, abrazouse con algunhas das que a agardaban e minutos despois subiu a un coche que a afastou de Martutene.
O réxime que agora goza Anboto non é unha liberdade plena. A aplicación do artigo 100.2 permite aos internos cumprir parte da súa xornada fóra da prisión, pero esixe a entrega dun «plan de execución» que acredite a actividade laboral ou de voluntariado, con horarios concretos que deben respectarse. Fontes penitenciarias consultadas lembran que ese documento é a peza clave para monitorizar a reincorporación social e que o seu incumprimento pode dar lugar á revogación do réxime.
A concesión do réxime, ditada pola administración penitenciaria do Goberno Vasco, reactivou o debate público sobre as medidas de semiliberdade aplicadas a membros da antiga organización armada. Aínda non hai comunicación oficial detallada sobre a natureza exacta do proxecto laboral ou de voluntariado que sustenta o plan de execución presentado por Iparraguirre.
Antecedentes e percorrido dunha figura clave en ETA
Soledad Iparraguirre (Eskoriatza, 1961) foi detida en outubro de 2004 en Francia, nunha localidade do departamento dos Pirineos Atlánticos, xunto a Mikel Albisu, coñecido como ‘Antza’. A operación policial desmantelou unha vivenda na que ambos vivían desde hai anos co seu fillo, e nese momento Iparraguirre estaba sinalada polas forzas de seguridade como presunta responsable do aparato de extorsión da banda.
Procesos xudiciais posteriores levárona a ser condenada a 793 anos e 8 meses de prisión, e vincúlasea, segundo asociacións de vítimas e resolucións xudiciais, con 14 asasinatos. A pesar das elevadas penas, a xurisprudencia e a normativa penitenciaria española contemplan vías de progresión de grao e medidas como o 100.2, destinadas formalmente a favorecer a reinserción cando concurren determinadas circunstancias.
En 2018, Iparraguirre desempeñou un papel público inesperado ao dar voz, xunto a Josu Urrutikoetxea —coñecido como ‘Josu Ternera’—, ao comunicado no que ETA anunciaba a súa disolución. Aquela intervención foi un fito que supuxo, simbólicamente, o fin dunha etapa; non obstante, para moitas vítimas non foi suficiente para pechar feridas que levan décadas abertas.
Reaccións, precedentes e o pulso entre reinserción e memoria
A resposta das asociacións de vítimas non se fixo esperar. O Colectivo de Víctimas do Terrorismo, Covite, cualificou a concesión de «escandaloso e inxustificable» e lembrou o «historial criminal de extrema gravidade» que acompaña á exdirixente. A súa voz súmase á doutros colectivos que ven con alarma que persoas condenadas por delitos de terrorismo accedan a réximes que implican mobilidade e certa cotidianidade fóra da prisión.
«Escandaloso e inxustificable»
Este caso prodúcese tras outra decisión similar en febreiro, cando o réxime de semiliberdade se concedeu a Garikoitz Aspiazu, ‘Txeroki’, exxefe militar de ETA, o que avi
