María Xosé Queizán, a escritora viguesa que durante décadas foi referencia do pensamento feminista en Galicia, foi nomeada académica de honra pola Real Academia Galega (RAG). A decisión, tomada polo pleno da institución na tarde do venres, chega cando a autora cumpre 87 años e tras un longo percorrido literario e militante que puxo no centro a palabra das mulleres e a memoria social do país.
El nombramiento y la reacción en su ciudad
A resolución da RAG, comunicada poucas horas despois da votación, define a Queizán como «a voz que puxo os alicerces do pensamento feminista en Galicia» e subliña a súa «sólida traxectoria que abarca todos os xéneros: narrativa, teatro, poesía e unha destacada produción ensaística». A académica ingresará oficialmente como membro de honra nunha cerimonia para a que aínda non se fixo data; nese acto, está previsto que lea o seu discurso de ingreso.
En Vigo, cidade onde vive e onde desenvolveu gran parte da súa obra, a nova foi recibida como un recoñecemento que moitos ven, con razón, como tardío. Non é a primeira vez que Queizán aludiu ás dificultades para ser acollida en espazos académicos: en 2020 chegou a dicir, en galego, que «vou entrar na RAG porque non son ben vista», unha frase que aínda hoxe soa a reivindicación de quen bateu portas durante anos sen conseguir sempre a atención merecida.
«Vou entrar na RAG porque non son ben vista».
Precisamente hai poucas semanas a Academia xa a homenaxeou no MARCO de Vigo, un recoñecemento público que anticipou a decisión formal do órgano que custodia a lingua e as letras galegas. Ao mesmo tempo, a institución anunciou o nomeamento do escritor catalán Pere Tobaruela Martínez como académico correspondente.
Una trayectoria cruzada por el feminismo y la memoria
A obra de Queizán é poliédrica e, á vez, coherente. Desde a súa primeira novela, «A orella do buraco», escrita aos 26 anos e sinalada pola Academia como unha revelación da Nova Narrativa Galega, ata os seus ensaios pioneiros, a súa traxectoria foi disruptiva nun campo literario historicamente dominado por voces masculinas. Tras separarse de Xosé Luís Méndez Ferrín, publicou o ensaio «A muller en Galicia», considerado unha achega temperá á sociolingüística e ao estudo do lugar da muller na sociedade galega.
A súa labor editorial e cultural tamén deixou pegada. A revista anual «Festa da palabra silenciada», que coordinou entre 1983 e 2014, constituíu un fito: tiña por obxectivo crear un foro para o debate feminista en torno á creación artística, a política e a teoría feminista. No número cero, Queizán deixaba escrito que a palabra e a escrita foran utilizadas historicamente como ferramentas de marxinación e que era necesario recuperar esa voz negada.
No eido da narrativa, obras como «Amor de tango» alcanzaron unha difusión significativa: a novela, que reconstrúe a vida de Vigo a principios do século XX e explora as diferenzas de clase e a perda de liberdades tras o fin da Segunda República, figura entre as máis vendidas en lingua galega nas últimas décadas. O seu interese por temas tabú —a homosexualidade, a transexualidade— situouna tamén como unha autora adiantada ao seu tempo; títulos como «A semellanza» así o demostran.
Huella en la literatura y en la sociedad gallega
Queizán traballou con varios xéneros: teatro —foi finalista do Premio Álvaro Cunqueiro con «Antígona, a forza do sangue»—, poesía —o seu primeiro poemario «Metáfora da metáfora» inaugurou a editorial Espiral Maior e foi reeditado en 2024 por Xerais— e ensaio. Os seus libros poéticos
