Un avance numérico con carencias sociais: o foco debe moverse da cifra ao colectivo
A mellora recente dos datos laborais en Galicia ofrece unha lectura optimista en termos agregados, pero agocha un problema persistente: unha proporción elevada das persoas sen emprego ten 55 anos ou máis. Ese desequilibrio formula preguntas sobre a sustentabilidade e a xustiza da recuperación: a quen beneficia realmente a creación de emprego?
En concreto, as afiliacións á Seguridade Social da comunidade mántense por encima do millón; a mediados de marzo rexistráronse arredor de 1.095.116 cotizantes activos, cun lixeiro avance respecto do peche do mes anterior. Con todo, o descenso do desemprego no tramo de maior idade foi moito máis modesto que no conxunto da poboación: a caída no número de parados maiores de 55 anos é da orde do 11% respecto a niveis prepandemia, fronte a unha redución global próxima ao 30% no mesmo período.
Pode considerarse recuperación se un terzo das persoas que buscan traballo son maiores e afrontan máis barreiras para atopalo?
Causas estruturais detrás da fenda
O fenómeno non é patrimonio exclusivo de Galicia: en varios países europeos a expansión do emprego tras a pandemia mostrou un sesgo xeracional. Na comunidade autónoma conflúen factores que explican por que a reactivación non chega por igual a todos os grupos etarios. Por unha banda, a composición sectorial do crecemento favorece actividades con forte compoñente tecnolóxico ou estacional, que adoitan demandar perfís novos ou con habilidades dixitais actualizadas. Por outra, as ofertas temporais vinculadas ao turismo da Semana Santa e a campañas puntuais de hostalaría ou comercio tenden a priorizar contratacións de curta duración, o que reduce as oportunidades para a colocación estable de persoas maiores.
Ademais, existen barreiras menos visibles pero igual de relevantes: prexuízos sobre a capacidade de adaptación, dificultades para a reciclaxe profesional e un maior custo relativo de contratación en termos de custes asociados ou expectativas de permanencia. Todo iso crea o que algúns expertos denominan «edadismo» no mercado laboral, unha combinación de discriminación explícita e inercia estrutural.
Impactos sociais e económicos
Que aproximadamente unha de cada tres persoas demandantes de emprego teña máis de 55 anos ten consecuencias que van máis aló do drama individual. As traxectorias de emprego fragmentadas incrementan o risco de pobreza na terceira idade, encarecen a presión sobre as prestacións e alimentan a dependencia das redes familiares. A nivel macroeconómico, desaproveitar a experiencia e a estabilidade que achegan traballadores sénior implica perdas de produtividade e maiores custos de substitución para as empresas.
Así mesmo, a concentración do desemprego en cohortes maduras agrava a fractura territorial: as zonas rurais, onde o envellecemento da poboación é máis acentuado, sofren esa dobre penalización cando as oportunidades ligadas ao crecemento rexional se concentran nas cidades ou en sectores que non absorben man de obra local.
Que medidas poderían corrixir a desigualdade
A receita non é única, pero si require intervención deliberada. As políticas activas de emprego deben combinar incentivos á contratación dirixidos a maiores, formación específica para a actualización de competencias dixitais e coordinación co tecido produtivo para fomentar contratos de duración media que permitan a transición desde empregos precarios. Igualmente, o reforzo de programas de intermediación laboral que articulen a demanda das empresas cos perfís sénior pode reducir os tempos de procura.
Ao mesmo tempo, a supervisión e sanción de prácticas discriminatorias, así como campañas públicas para visibilizar e modificar as actitudes respecto das persoas maiores no mercado laboral, son necesarias para cambiar normas e expectativas e favorecer unha inclusión real e sostible.
