A sombra das lapas: a prevención como materia pendente en Galicia

Cada ano, cando o verán comeza a cederlle o testemuño ao outono, Galicia fai un balance marcado polo fume e as cinzas. A loita contra os incendios forestais transcende a mera extinción para adentrarse nun territorio máis complexo: o da prevención. Neste ámbito, a limpeza de fincas particulares érguese non só como unha obriga legal, senón como un piar fundamental da seguridade colectiva. Porén, a efectividade deste mecanismo, que combina a concienciación coa coerción administrativa, segue a ser obxecto dun debate profundo e necesario.

Un deber legal con raíces na traxedia

A normativa que obriga aos propietarios a manter os seus terreos libres de material combustible non é un capricho burocrático. É unha resposta lexislativa tallada a lume, literalmente, por décadas de devastación. A experiencia demostra que un monte descoidado actúa como un polvorín, facilitando a propagación das lapas e poñendo en risco non só o patrimonio forestal, senón vidas humanas e núcleos de poboación. O marco legal establece, polo tanto, unha corresponsabilidade: as administracións públicas deben vixiar e actuar, pero a primeira liña de defensa reside na acción individual de cada dono. Este reparto de tarefas, aparentemente claro, choca a miúdo coa realidade dun territorio extenso, parcelado e, ás veces, con propiedades abandonadas ou de titularidade descoñecida.

O dilema entre o pau e a cenoria

O sistema susténtase en dous eixes: a inspección e a sanción. Por unha banda, os servizos municipais e autonómicos intensifican a vixilancia en períodos de alto risco, identificando os incumprimentos. Por outra, o réxime sancionador actúa como elemento disuasorio. As multas, cuxa contía pode variar significativamente, pretenden ter un efecto exemplarizante. Non obstante, expertos en xestión do territorio pregúntanse se a ameaza económica é suficiente. A pregunta de fondo é se esta estratexia logra internalizar a prevención como un valor cívico, ou se simplemente a converte nun custo evitable para algúns. A verdadeira eficacia non se mide só en euros recadados, senón en hectáreas preservadas.

A natureza como aliada e como inimiga

A limpeza non implica deixar o terreo ermo. Céntrase en controlar a vexetación pirófita –aquela especialmente inflamable– e en crear franxas de seguridade que sirvan de cortalumes naturais. Especies de rápido crecemento e que acumulan gran biomasa seca, como o toxo, a xesta ou os matogueiras densos, son o obxectivo principal. A xestión intelixente do monte busca, en realidade, equilibrar o ecosistema, eliminando o combustible perigoso mentres se preserva a cuberta vexetal útil. Trátase dunha intervención técnica, non dunha tala indiscriminada. Comprender este matiz é crucial para gañar a cooperación da poboación rural, cuxo coñecemento tradicional é un activo inestimable.

Os límites da fiscalización

Aplicar a lei sobre o terreo presenta desafíos monumentais. A administración conta con mecanismos para actuar subsidiariamente: se un propietario non cumpre, pode ser a propia Xunta ou o concello quen realice os traballos, derivando posteriormente o custo ao infractor. Este procedemento, porén, é lento e consume recursos públicos que poderían destinarse a outras tarefas preventivas. Ademais, a identificación de titulares no catastro non sempre é áxil, e os prazos legais ás veces colisionan coa urxencia imposta pola meteoroloxía. A burocracia, na súa loita contra o lume, pode moverse a un ritmo demasiado pausado.

Mirando máis alá da multa: cara a un modelo integral

Comparar o modelo galego con outras rexións mediterráneas que afrontan a mesma praga arroxa luz sobre posibles camiños. Algúns territorios complementan a sanción con axudas directas para o desbroce, campañas de sensibilización inte