Un fenómeno territorial con custos sociais e ambientais
O recente despregue da axencia autonómica encargada de vixiar o urbanismo volveu poñer sobre a mesa unha realidade coñecida: boa parte das ordes de derrubo emitidas na comunidade concéntranse nunha soa provincia. Ese feito formula preguntas incómodas sobre por que unhas áreas soportan a maior parte das sancións e cales son as consecuencias para quen vive e traballa alí.
Os datos oficiais sinalan que arredor do 60% das intervencións físicas para eliminar obras irregulares localízanse en Pontevedra. A isto súmase que a entidade de control, creada en 2008, xa instou a máis de 2.000 propietarios a regularizar as súas construcións e que as sancións económicas impostas en 2025 superaron o millón de euros. Cifras que, máis alá da contundencia administrativa, agochan impactos concretos en concellos e comunidades rurais.
Detrás dos derrubos: territorio, presión e xestión
Non é casualidade que a maioría das ordes recaian nunha provincia con elevada presión sobre solo periurbano e litoral. A mobilidade demográfica, a demanda de segundas vivendas e a expansión de usos residenciais en zonas con planeamento débil axudan a entender por que determinados espazos acumulan irregularidades. Estase a actuar sobre os síntomas sen corrixir as causas?
Ademais, a centralización da instrución nunha axencia autonómica abre un debate sobre a coordinación cos concellos. En algúns casos, os consistorios notifican expedientes que, no fondo, foron impulsados ou resoltos pola autoridade autonómica. Ese solapamento complica a comunicación cos veciños afectados e difumina a responsabilidade política local fronte á administración rexional.
Un responsable municipal resume a tensión: a execución dos derrubos pode ser necesaria, pero require acompañamento para evitar danos colaterais en comunidades xa fráxiles.
¿Protexer o litoral ou fiscalización desigual?
A elevada incidencia en Pontevedra obriga a facer unha lectura máis ampla: ¿están as políticas de control a priorizar a defensa da paisaxe e a legalidade de xeito equilibrado en todo o territorio? Ou, pola contra, ¿estanse a concentrar recursos en áreas mediáticas sen un plan preventivo que atenúe a aparición de novas construcións fóra da normativa?
A resposta ten implicacións prácticas. Executar derrubos sen programas paralelos de ordenación, inspección prioritaria e apoio á regularización pode xerar desprazamentos, inseguridade xurídica para familias e efectos negativos sobre o mercado local. Ademais, a restauración do dano ambiental e paisaxístico adoita requirir inversiones e tempo, factores que non sempre están previstos nos procesos sancionadores.
Leccións e comparativas: que poden achegar outras experiencias
Outras rexións combinaron a acción sancionadora con medidas preventivas: maior control catastral, campañas informativas, asesoramento a propietarios e convenios cos concellos para anticipar conflitos. Tamén se probaron procedementos de mediación urbanística que evitan o derrubo cando é posible unha regularización que respecte parámetros ambientais e de ordenación.
Aplicar enfoques máis preventivos non supón renunciar á acción pública; ao contrario, pode mellorar a eficiencia e reducir custos sociais. A dualidade entre protexer o territorio e garantir seguridade xurídica para os cidadáns non ten por que ser excluínte, pero esixe vontade política e recursos técnicos.
Cara a unha política máis intelixente do control urbanístico
Se o que persegue a administración é frear a proliferación de edificacións fóra da normativa e recuperar a paisaxe, convén preguntarse por medidas comp
